Νομίζω ότι σε λίγο καιρό - εβδομάδες, ίσως και μέρες - θα μπορώ να κάνω κάποιες ανακοινώσεις πιά: να ονομάσω ανθρώπους με τους οποίους υπάρχει ήδη μία συνεργασία, φορείς με τους οποίους είμαστε πολύ κοντά σε συμφωνία και ενδεχομένως οικονομικού τύπου ανακοινώσεις.
Με λίγα λόγια, σε λίγες ημέρες ίσως μπορούμε να μιλάμε για την επίσημη έναρξη της δραστηριότητας της vktoons.
Κάποια πράγματα ήδη "τρέχουν" στο παρασκήνιο λοιπόν. Όμως, σε κάθε περίπτωση καλό είναι να γνωρίζετε όλοι πως όλη αυτή η προσπάθεια που γίνεται και φαίνεται πως δρέπει καρπούς οφείλεται αφενός στην εταιρεία bizplan4u με την οποία συνεργάζομαι εδώ και έναν χρόνο και, αφετέρου, στην φιλοσοφία της επιχειρηματικότητας γύρω από το animation στις σημερινές συνθήκες, όπως την ανέπτυξε ο Άγγελος Ρούβας (greekanimation). Αν θέλουμε να μιλήσουμε για μεγέθη, αυτό που είναι κοντά, λοιπόν, στην πραγμάτωση δεν είναι κάτι το εντυπωσιακό. Θα είναι, όμως, μεγάλο αν όντως γίνει, διότι θα δείχνει 1) την σημασία της συλλογικής δουλειάς (εκ των ων ουκ άνευ) 2) την σημασία της οργάνωσης της παραγωγής 3) την σημασία της επιμονής και της υπομονής (το δεύτερο εκ των ων ουκ άνευ επίσης).
Σε επίπεδο δημιουργικό, λοιπόν, ήδη είναι στο στάδιο της παραγωγής το 5ο επεισόδιο του "Θησαυρού στην ρίζα του Δέντρου της Γης", με σοβαρή προοπτική να γίνει πολύ πιο επαγγελματική δουλειά στα επόμενα τρία επεισόδια, ενώ στο στάδιο της προετοιμασίας βρίσκεται μία άλλη μικρή Τέλος, είναι στο στάδιο της παραγωγής πιλότου μία ακόμα σειρά για παιδιά, ένα πολύ φιλόδοξο concept (δες και εικόνα). Ο πιλότος θα είναι, όπως υπολογίζουμε, έτοιμος μέσα στον Ιούλιο.
Καρέ από το storyboard για το επεισόδιο - πιλότο της σειράς που ετοιμάζουμε στην vktoons.
σειρά που απευθύνεται σε παιδιά.
Με δεδομένα αυτά που αναφέρω, είναι πολύ πιθανό ότι οι επόμενοι μήνες θα είναι εξαιρετικά "φορτωμένοι" λόγω εργασίας αλλά και παράπλευρων δραστηριοτήτων, όχι πάντα άμεσα σχετικές με το δημιουργικό κομμάτι.
Αυτά τα ολίγα σε αυτό το χρονικό σημείο. Σύντομα, όμως, ελπίζω να έχω "επίσημα" νέα να μοιραστώ μαζί σας!
Ο τίτλος περιγράφει μία πραγματικότητα. Αυτό που μένει να διευκρινιστεί είναι ότι η κίνηση αφορά σε πολλά επίπεδα. Το βασικό είναι το δημιουργικό βέβαια. Οι Γιάννης Ζόγκας, Σπύρος Σιάκας, Ιορδάνης Ανανιάδης, Άγγελος Ρούβας δουλεύουν στις ταινίες τους (αναφέρομαι σε αυτούς που γνωρίζω ο ίδιος), ενώ και οι "μικρότεροι" προσπαθούμε να προχωρήσουμε τις δικές μας δουλειές (εγώ προσωπικά παλεύω ακόμα και με μεγάλη δυσκολία το "Ερνέστο και Ταρούν"). Γενικά, πάντως, το δημιουργικό κομμάτι "τρέχει" μια χαρά.
Εκεί που θα εστιάσω, όμως, είναι το κομμάτι που αφορά στην οργάνωση του ελληνικού animation και στην προσπάθεια να ενταχθεί σε μία αγορά - εντός και εκτός συνόρων - με όρους πολύ καλύτερους από ό,τι στο παρελθόν, έχοντας μάθει - έστω σε κάποιον βαθμό - από τα λάθη του παρελθόντος. Και θα εστιάσω κυρίως σε αυτά στα οποία έχω άμεση εμπλοκή εγώ. Για όσες κινήσεις γίνονται από τους καταξιωμένους του χώρου, μπορώ μόνο να σας πω ότι τα βήματα είναι σταθερά, αργά, γερά και ότι η επέτειος και οι εκδηλώσεις για τα 70 έτη του ελληνικού animation λογικά θα σηματοδοτήσουν σοβαρές αλλαγές προς το θετικό για τον χώρο μας.
Η προσπάθεια στην οποία συμμετέχω εγώ - και εξ αντικειμένου σε έναν σημαντικό βαθμό την κινητοποιώ - έχει στραμμένη το βλέμμα της στην μεγάλη εικόνα, στην οποία ευελπιστεί και θέλει τελικά να ενταχθεί, αν όλα πάνε καλά.
Αφορά στην συγκέντρωση κάποιων ανθρώπων που ενδιαφέρονται για το 2D animation και προσανατολίζονται στην παραγωγή εκπομπών και άλλων δημιουργιών. Εσκεμμένα δεν λέω πολλά πράγματα, γιατί ακόμα τίποτα δεν είναι "τελειωμένο" και σίγουρο. Αυτό που μπορώ να πω μόνο είναι ότι αυτή η μικρή ομάδα μέχρι στιγμής φαίνεται ότι έχει μία συναντίληψη για ορισμένα βασικά ζητήματα και έχει επίσης μία μεγάλη διάθεση για συνεργασία - βασικότατο όπως αντιλαμβάνεστε - και έχει στραμμένα τα μάτια και εντός συνόρων και εκτός.
Αν ήταν απόλυτα στο χέρι μας (και στο σχεδιαστήριό μας και στους υπολογιστές μας), ήδη θα είχαμε ξεκινήσει αυτό που θέλουμε να κάνουμε. Όμως, αφού αυτό δεν είναι απόλυτα στο χέρι μας, κάνουμε αυτό που μπορούμε να κάνουμε και περιμένουμε. Καλώς εχόντων των πραγμάτων, ο Μάιος θα καθορίσει σε σημαντικό βαθμό αν θα προχωρήσουμε τελικά τον σχεδιασμό μας και πώς θα τον προχωρήσουμε. Στους φορείς στους οποίους έχουμε απευθυνθεί - για ευνόητους λόγους δεν μπορώ να αναφέρω ποιοί είναι αυτοί - υπάρχει μία καταρχήν θετική στάση απέναντί μας. Σε ό,τι αφορά την χρηματοδότηση της "ιδέας", είμαστε αισιόδοξοι ότι θα προσελκύσει ενδιαφέρον επενδυτικό - δεν μπορούμε να αποφύγουμε τον κεφαλαιοκρατικό τρόπο χρηματοδότησης στις σημερινές συνθήκες (εκτός και γνωρίζει κάποιος μη κεφαλαιοκρατικές οικονομικές σχέσεις μέσα στον κεφαλαιοκρατικό τρόπο παραγωγής...) - και μάλιστα ίσως από διάφορες πηγές. Το ζητούμενο είναι, βέβαια, να πείσουμε εκτός των άλλων ότι το animation ΔΕΝ θα αρχίσει να αποδίδει αμέσως κέρδη, ότι ΠΡΕΠΕΙ να επανεπενδύονται τα κέρδη στην πρόσληψη ανέργων του χώρου (ή και άλλων που επικουρικά θα συνδράμουν σε άλλους τομείς) και μάλιστα να πείσουμε και κόσμο που έχει φύγει έξω να επιστρέψει (αν τα καταφέρουμε και σταθούμε κατ' αρχάς στα πόδια μας) και ότι γενικά και αυτός - όπως εξ ορισμού ο animator - πρέπει να έχει μεγάλη υπομονή.
Θέλω να πιστεύω ότι στο διάστημα των επόμενων δύο εβδομάδων θα έχω κάτι πιο χειροπιαστό να σας παρουσιάσω.
Οι επόμενες 10 ημέρες θα είναι ίσως σημαντικές για την vktoons. Είναι φυσικά η προβολή στο Athens Animfest αλλά και κάποια άλλα πράγματα που ΠΙΘΑΝΩΣ να τρέξουν στο μεσοδιάστημα και - αναλόγως με το αν θα τρέξουν - ίσως σηματοδοτήσουν κινήσεις και αμέσως μετά το φεστιβάλ.
Αυτό που με σαφήνεια μπορώ να πω είναι ότι γίνονται γενικώς κινήσεις στον χώρο του ελληνικού animation. Υπάρχει κόσμος επίσης που έχει ενδιαφέρον για το ελληνικό animation (εννοώ κόσμος που ίσως - τονίζω το ίσως - θέλει να επενδύσει σε αυτό) και θεωρώ δεδομένο πως οι θεατές θα ήθελαν να δουν ελληνικές δουλειές στις οθόνες όλων των μεγεθών (τηλεοπτικές και μη).
Για τις κινήσεις μου είναι ενήμεροι συγκεκριμένοι άνθρωποι και δεν το "ξανοίγω" πολύ, γιατί μία από τις παθογένειες του χώρους του ελληνικού animation είναι ότι ενθουσιάζεται εξίσου εύκολα όσο τα "βάφει μαύρα".
Στην περίπτωση δε που προχωρήσουν τα πράγματα "κατ' ευχήν", μπαίνουμε αφενός σε μία διαδικασία "συγκέντρωσης δυνάμεων" με συγκεκριμένη στόχευση. Αυτό σε πρώτη φάση. Το ευκταίο είναι - και μιλάω για τον εαυτό μου - να γίνει κάποια στιγμή μία κίνηση τέτοια που να αποτελέσει ομπρέλα ει δυνατόν για όλους τους Έλληνες και εν γένει τους κατοίκους της χώρας που ασχολούνται με το animation και παραμένουν στην χώρα. Αφετέρου, σε δεύτερη φάση - πάντα με την προϋπόθεση ότι τα πράγματα προχωρήσουν κατ' ευχήν, πράγμα δύσκολο αλά μπαίνει στην στόχευση - ανοίγει ο δρόμος για συνεργασίες με το εξωτερικό, σε διάφορες ίσως φάσεις της παραγωγής ή του post production. Αν θέλετε, αυτό είναι πιο εύκολο να λυθεί σε σχέση με την συγκέντρωση δυνάμεων κάτω από "μία στέγη", αρκεί να υπάρχει η οικονομική προοπτική (σε αυτές τις κοινωνικοοικονομικές συνθήκες ζούμε και δεν μπορούμε αυτή τη στιγμή να κάνουμε αλλιώς).
Πιθανώς σε μία εβδομάδα να μπορούμε να μοιραστούμε κάποια πράγματα παραπάνω.
Εγκαινιάζω εδώ μία νέα ενότητα στο ιστολόγιο, με συνεντεύξεις Ελλήνων που ασχολούνται με το animation στην Ελλάδα. Είχα κάνει και παλιότερα βέβαια μία πρώτη προσπάθεια, με μία μικρή συνέντευξη από τον Θόδωρο Μαραγκό, αλλά τώρα θα προσπαθήσω να είμαι πιο συστηματικό.
Ξεκινώ λοιπόν παρουσιάζοντας τα παιδιά από τον Μαγικό Φακό, για τον οποίο μπορεί να βρείτε περισσότερες πληροφορίες στην σελίδα τους (http://magikosfakos.org/). Επίσης, μπορείτε να δείτε την δουλειά τους στο κανάλι τους στο youtube (http://www.youtube.com/user/magikosfakos) και στο κανάλι τους στο vimeo (https://vimeo.com/user6450585) καθώς και να τους ακολουθήσετε μέσω facebook (https://www.facebook.com/kokovios.kokoviou?fref=ts).Τα παιδιά (ο "Μαγικός Φακός" αποτελείται από τον Louis Santos, την Σοφία Παυλάκη και την Φωτεινή Παυλάκη) είναι και αυτοί μετανάστες σήμερα και έτσι κάποια στιγμή περιμένουμε να μάθουμε περισσότερα από τον χώρο του animation "εκεί στα ξένα".
Ακολουθεί η μίνι συνέντευξη.
Τί είναι ο «Μαγικός φακός»; Και πώς προέκυψε ο τίτλος; Το όνομα το εμπνευστήκαμε από το οπτικό μηχάνημα του 17ου αιώνα, πρόδρομο του κινηματογράφου. Και παρόλο που εμείς ασχολούμαστε με 3D, το όνομα υπενθυμίζει ότι όλα άρχισαν από το μαγικό φακό.
Μέχρι τώρα ποιά είναι η επαφή σας με το κοινό; Μέσω φεστιβάλ; Με άλλους τρόπους; Εμείς μέχρι τώρα έχουμε προσεγγίσει το κοινό με τρεις τρόπους: με συμμετοχές σε φεστιβάλ, με κοινωνικές εκδηλώσεις και μέσω του internet (site, social media, youtube, vimeo, κλπ). Αυτό το διάστημα βλέπουμε πως ασχολείστε με την σειρά “GreekToys”. Μάλιστα, το πρώτο επεισόδιο έχει ήδη υποτιτλιστεί και στα ιαπωνικά. Ποιά είναι η φιλοσοφία της σειράς και τα μηνύματα που θέλετε να περάσετε και ποιά αγορά στοχεύει; Ακόμα, πώς προέκυψε ο υποτιτλισμός στα ιαπωνικά; Το GreekToys είναι μια παιδική σειρά με σκοπό να μαθαίνουν τα παιδιά με διασκεδαστικό τρόπο την πολιτιστική κληρονομιά της Ελλάδας και άλλων χωρών, για παράδειγμα της Ιαπωνίας. Οι υπότιτλοι στα Ιαπωνικά είναι μέρος της προσπάθειας να προσεγγίσουμε ένα ευρύ κοινό. Άλλωστε, το επόμενο επεισόδιο της σειράς θα έχει ως θέμα την Ιαπωνία.
Γενικότερα, ποιά είναι τα πλάνα σας για το μέλλον; Ήδη έχουμε προγραμματίσει τα δυο επόμενα επεισόδια της σειράς: “Ο Βαλίος στους Ολυμπιακούς Αγώνες” και “Kon’nichiwa Βαλίε: ταξίδι στην Ιαπωνία”, αλλά επιφυλάσσουμε και εκπλήξεις! Επίσης, στην προσπάθεια αυτή ετοιμάζουμε καμπάνια crowdfunding για τους επόμενους μήνες. Γιατί επιλέξατε το 3D animation; To 3D είναι αυτό που ταιριάζει καλύτερα με το concept των έργων μας, το οποίο συνδυάζει ρεαλισμό με φανταστικά στοιχεία. Εμείς δουλεύουμε αποκλειστικά με free & open source software, τα οποία μας παρέχουν τα απαραίτητα μέσα για τη δημιουργία της σειράς. Θέλουμε να δείξουμε ότι δουλεύοντας με free & open source (ανοιχτό λογισμικό) μπορούμε να έχουμε αντίστοιχα καλά αποτελέσματα όπως με το proprietary software (κλειστό λογισμικό). Ποιές εμπειρίες – θετικές και αρνητικές – έχετε αποκομίσει έως τώρα από τον χώρο του animation στην Ελλάδας; Το συμπέρασμά μας από τις εμπειρίες μας μέχρι τώρα είναι ότι το μεγαλύτερο πρόβλημα που αντιμετωπίζει το ελληνικό animation είναι η απουσία αγοράς, άρα και επενδύσεων, και αυτό περιορίζει την παραγωγή animation, καθώς και την προβολή του. Με αποτέλεσμα μια ταινία animation να περιοριστεί σε συμμετοχές σε φεστιβάλ και τίποτα περισσότερο. Τέλος, πώς βλέπετε το animation στην Ελλάδα; Στο ελληνικό animation υπάρχει ανάπτυξη στο διαφημιστικό τομέα και κυρίως σε 3D. Όσον αφορά την παραγωγή ταινιών μικρού μήκους, σειρών, κλπ, απ' ότι γνωρίζουμε υπάρχουν αξιόλογες δουλειές, απομονωμένες βέβαια, επειδή το animation στην Ελλάδα, όπως είπαμε, δεν υποστηρίζεται από επενδυτές, χορηγούς, εταιρείες. Όπως και άλλοι δημιουργοί, έτσι και εμείς με το Greektoys υλοποιούμε τα σχέδιά μας ανεξάρτητοι βάζοντας ένα λιθαράκι στο ελληνικό animation. Αυτό ο κόσμος το εκτιμάει και χαιρόμαστε που υπάρχει ένα πιστό κοινό που αγαπάει ήδη το Greektoys.
Σας δίνω και μία παλιότερη δουλειά των παιδιών του Μαγικού Φακού.
Ο τίτλος του άρθρου "προκαλεί", με την έννοια ότι παίζει με τους όρους "κέρδος", "κεφάλαιο" και τους συναφείς και φαίνεται σαν να βάζει στο περιθώριο την τέχνη του animation. Εν τούτοις, από την στιγμή που δεν υπάρχουν εκείνες οι συνθήκες που να επιτρέπουν να μιλήσουμε για ένα αντικείμενο που θα στηρίζεται σε ένα άλλο καθεστώς οικονομικό-πολιτικό και επειδή όλοι έχουμε ανάγκη από ένα πιάτο φαγητό, αναγκαστικά η συζήτηση περιστρέφεται στις παρούσες συνθήκες. Και αναγκαστικά μιλάμε για αγορά.
Μπαίνουν, όμως, και εισαγωγικά στον όρο "αγορά" και υπάρχει λόγος: δεν αναφέρομαι αποκλειστικά σε κάτι που θα "φέρνει χρήμα", παρότι ένας ζωτικός όρος είναι αυτός. Ουσιαστικά, θέτω το ζήτημα της δημιουργίας στερεών βάσεων για την δημιουργίας μίας "σχολής" - ή όπως αλλιώς θέλετε πείτε το - animation στην Ελλάδα.
Να εξηγήσω περαιτέρω: το να φτιάξεις ένα animation, να βγάλεις μία φορά λεφτά και τέρμα, πάει, πάπαλα, αυτό έχει γίνει στην Ελλάδα, ίσως και στο εξωτερικό (δεν το γνωρίζω). Το θέμα, για εμένα, είναι η συνέχεια. Η συνέχεια απαιτεί βάσεις. Οι βάσεις μπαίνουν με την εκπαίδευση.
Το βασικό, είναι να δημιουργηθούν σχολές - το ιδανικό είναι να είναι κρατικές, αλλά αυτό μάλλον πάει μακριά, παρότι υπάρχει μαθήματα στο ΤΕΙ της Αθήνας, αλλά αυτό δεν αρκεί - στις οποίες ο μαθητής-φοιτητής θα παίρνει τις βάσεις του animation, και θα τελειώνει - με την πλήρη έννοια της λέξης - τις σπουδές του. Σπουδές που θα διδάσκονται όλα τα επαγγέλματα που σχετίζονται με το animation, όλη η "παραγωγική γραμμή". Αυτό, απαιτεί χώρο, χρόνο (δεν τελειώνει σε δύο χρόνια κάτι τέτοιο) και χρήμα. Σήμερα, μπορεί κάποιος να μάθει τεχνικές animation σε διάφορες ιδιωτικές σχολές, δεν θα γίνει όμως κάτι άλλο πέρα από τεχνίτης. Υπάρχουν και στούντιο που προσπαθούν να αναπληρώσουν αυτό το κενό (π.χ. η Rappas Films), αλλά προφανώς και αντικειμενικά δεν μπορεί να το κάνει στον καλύτερο δυνατό βαθμό.
Εδώ, λοιπόν, μπαίνει αντικειμενικά το ζήτημα των χρημάτων. Εδώ βάζω ως προϋπόθεση ότι μιλάμε για φτηνές σπουδές, ει δυνατόν και δωρεάν. Αλλιώς, θα πάμε στα εξωπραγματικά δίδακτρα του εξωτερικού και για σπουδές μόνον για λίγους και εκλεκτούς (άρα και σε απώλεια ταλέντων). Είναι βασικό να υπάρχει κάποιος που θα "ρίξει" χρήματα σε μία ανύπαρκτη ουσιαστικά αγορά, σε ένα νέο εγχείρημα στον ελλαδικό χώρο, σε κάτι που δεν είναι σίγουρο ότι θα αποδώσει με όρους κεφαλαίου, σε τελική ανάλυση. Υπάρχει αυτή την στιγμή αυτός ο άνθρωπος/όμιλος ή όπως αλλιώς τον πούμε στην Ελλάδα; όχι. Και δεν υπάρχει αφενός λόγω και του χαρακτήρα του ελληνικού κεφαλαίου (μεταπρατικό εν πολλοίς) και γιατί υπάρχει άγνοια του αντικειμένου (γνωρίζω από πρώτο χέρι τί σας γράφω επ' αυτού, έχοντας συζητήσει με εταιρείες που συντάσσουν business plan). Αυτό το χαρτί λοιπόν μου φαίνεται "καμμένο" σε αυτή την φάση. Ή μήπως όχι;
Το επόμενο που θα μπορούσε να γίνει, θα ήταν μία εταιρεία από το εξωτερικό να αποφασίσει να δημιουργήσει ένα στούντιο στην Ελλάδα, υπολογίζοντας φυσικά σε φτηνότερα εργατικά χέρια σε σχέση με την Αμερική, να θέσει τις βάσεις μέσα σε αυτό - δηλαδή, να διδάξει το κινούμενο σχέδιο - και το στούντιο αυτό να βγάλει δουλειά για την εταιρεία. Το μοντέλο έχει δοκιμαστεί με επιτυχία στην Ασία. Και όμως: τέτοια απόπειρα έγινε και στην Ελλάδα, μέσα στα χρόνια της χούντας. Όμως, οι επίγονοι των Στούντιο Φλάισερ που είχαν έρθει και είχαν ακουμπήσει χρήματα, είδαν τελικά αυτά να καταλήγουν στα χέρια επιτήδειων και χουντικών. Και προφανώς η Ελλάδα "έφτιαξε όνομα" από τότε και στο κομμάτι αυτό. Υπάρχει διαφορετική εμπειρία στο κομμάτι αυτό;
Υπάρχουν, βέβαια, συνεργασίες με ξένα στούντιο εδώ και χρόνια. Όμως, μέχρι στιγμής φαίνεται πως δεν αφήνουν αυτές οι συνεργασίες κάτι εδώ. Αντίθετα, πάλι ο Έλληνας animator πάει στο εξωτερικό, εφόσον μπορεί. Τουλάχιστον, αυτό βλέπω εγώ και περιμένω όποιον/α έχει άλλη αντίληψη να την καταθέσει.
Μία άλλη λύση θα ήταν η διαφήμιση. Όμως, το animation στην διαφήμιση περιορίζεται στο 3D με τις αδυναμίες που αυτό συνεπάγεται, λόγω της εκπαίδευσης που ΔΕΝ παρέχεται (χωρίς αυτό να σημαίνει ότι δεν υπάρχουν και πολύ καλά δείγματα). Όμως, ως χώρος πάνω στον οποίο θα μπορούσε κάποιος ΚΑΙ να μάθει αλλά ΚΑΙ να βγάλει τα προς το ζην, δεν υφίσταται πλέον.
Ο δρόμος τελικά που προτείνω εγώ για να αναπτυχθεί το animation στην Ελλάδα είναι μάλλον πιό επίπονος και, φυσικά, δεν εξασφαλίζει αποτέλεσμα (και πώς θα μπορούσε; είναι πρόταση που δεν έχει δοκιμαστεί σε αντίστοιχες συνθήκες). 1) Το βασικό νομίζω πως είναι η οργάνωση του χώρου. Εννοώ οργάνωση συνδικαλιστική, που θα προστατεύει τα δικαιώματα των animators -υπάρχουν π.χ. περιπτώσεις που τα πνευματικά δικαιώματα καταπατήθηκαν από αιθουσάρχες και αυτό θα μπορούσε να το αντιμετωπίσει ένα σωματείο, ή θα μπορούσε να ασκήσει πίεση να προβάλλονται περισσότερο ελληνικές παραγωγές στα ελληνικά κανάλια, με αντίστοιχη προστασία των δικαιωμάτων κτλ - και οργάνωση που θα βοηθά με σεμινάρια και ανταλλαγή πείρας να αναπτύσσεται διαρκώς ο χώρος και το αντικείμενο. 2) Με δεδομένο πως δυστυχώς σε αυτή την χρονική φάση ΔΕΝ υπάρχει κάποιος φορέας που να διδάσκει τις βάσεις του animation, το χρέος της βελτίωσης του καθενός μας - και στο κάτω κάτω, ας μιλήσω μόνο για μένα, που ξέρω ότι έχω να διανύσω χιλιάδες χιλιόμετρα ακόμα για να είμαι ανεκτός στο είδος που θέλω να υπηρετήσω - είναι η αυτομόρφωση. Από το κομμάτι αυτό εξαιρώ όσους μπορούν να πάρουν τις βάσεις δίπλα σε στούντιο που λειτουργούν στην Ελλάδα - αλλά εννοώ πραγματικές βάσεις, όχι μόνο τεχνικές - και όσους έχουν την οικονομική άνεση να βγουν για σπουδές στην Ευρώπη ή στις ΗΠΑ (ή όπου αλλού). Εγώ, π.χ., δεν την έχω. 3) Μέσω της οργάνωσης, μπορούμε να δούμε μία αδιάκοπη παρουσία του ελληνικού animation στο εξωτερικό: μπορεί κάποιος να μην έχει να παρουσιάσει κάποιο έργο μία δεδομένη χρονική στιγμή σε κάποιο φεστιβάλ, γιατί όμως να μην ενημερώσει τον χώρο του ότι γίνεται αυτό το φεστιβάλ, ας πάει κάποιος να δώσει ό,τι έχει έτοιμο; ακόμα καλύτερα, γιατί να μην δούμε συνεργατικές προσπάθειες. Εννοώ, κάποιοι ανεξάρτητοι animators θα μπορούσαν να συνεργαστούν για μία ταινία η οποία θα γινόταν ακριβώς για να βγει στα φεστιβάλ. Με αυτόν τον τρόπο θα εργάζονταν περισσότεροι μαζί, κάτι που είναι απαίτηση του animation (από την φύση του, ας το γράψω έτσι, "ομαδικό άθλημα") και θα έβλεπαν επίσης αν υπάρχει "χημεία" σε αυτή την ομάδα. ΑΝ υπάρχει όντως χημεία και το αποτέλεσμα είναι μετρήσιμο, τότε, αυτό μπορεί να οδηγήσει σε μία δημιουργία ενός εργαστηρίου ή μίας έστω πιό συχνής επαφής επαγγελματικής. Αυτό, όμως, ταυτόχρονα θα πρέπει να αναπτύσσεται μαζί με την επαφή με το εξωτερικό, για έναν και μόνον λόγο: επειδή εκεί υπ;aρχουν ακόμα - τονίζω: ακόμα - χρήματα για το animation και εκεί πρέπει σε πρώτη φάση (και πάντα κατά την γνώμη μου) να στραφεί το ελληνικό animation. 4) Όσο και να φανεί περίεργο σε πολλούς, η αγορά του εξωτερικού δείχνει και το ποιά θεματολογία θα μπορούσε να "σηκώσει" το ελληνικό animation για να κάνει "καριέρα" έξω: μυθολογία και ιστορία. Και δεν εννοώ μόνον αρχαία ιστορία. Η Zarafa πιάνει την "Μπουμπουλίνα" (και ιστορικά της αλλάζει τα φώτα). Παρότι η Μπουμπουλίνα αυτή δεν υπάρχει ιστορικά, μας λένε όμως οι Γάλλοι ότι έχουμε ενδιαφέροντα πρόσωα ιστορικά. Εγώ πιστεύω και μύθους και θρύλους της σύγχρονης παράδοσης. Έχουμε και ιστορία που δεν αγγίζουν πολλοί, ούτε καν οι Έλληνες του "live action" (π.χ. βυζαντινή). Δεν κάνω γενική υπόδειξη φυσικά. Απλά τονίζω αυτό που μπορεί να φέρει και χρήμα πίσω στην Ελλάδα. 5) Αυτό το χρήμα που τυχόν θα έρθει ΔΕΝ πρέπει αν επενδυθεί για να βγάζουμε διαρκώς ταινίες έξω. Αυτό το χρήμα πρέπει να επενδυθεί για να φτιαχτούν εργαστήρια και στούντιο στην Ελλάδα. Αυτό το χρήμα θα είναι ο μοχλός πίεσης για την δημιουργία αγοράς στο εσωτερικό, πίεσης στις αίθουσες, στα κανάλια να πάρουν ελληνική παραγωγή (σήμερα, τα ελληνικά κανάλια ή έχουν παράλογες απαιτήσεις, νομίζοντας ότι στην Ελλάδα λειτουργούν τα στούντιο της Disney, ή έχουν αφήσει ελληνικές παραγωγές στα συρτάρια. Και στο μακρινό αλλά και στο πρόσφατο παρελθόν). Με αυτόν τον τρόπο, ξεκινώντας μας αρέσει ή όχι - εμένα π.χ. μου αρέσει - από την πιτσιρικαρία (δηλαδή: η ελληνική επίθεση στην ...Ελλάδα κατά την γνώμη μου πρέπει να στοχεύει στα παιδιά, όχι στο ενήλικο κοινό), θα αρχίσουμε να βάζουμε στο μυαλό των μικρών παιδιών και την προοπτική να ασχοληθούν με το animation. Αυτό θα έχει αποτελέσματα, βέβαια, μόνο αν έχουν πραγματοποιηθεί τα προηγούμενα βήματα και, οπωσδήποτε, να έχουν μπει οι εκπαιδευτικές βάσεις για να κάνει ένα παιδί, ένας νέος animation στην χώρα μας.
Περιμένω τις δικές σας σκέψεις, προτάσεις, αντιρρήσεις, πείρα.
Δεν ξέρω πώς να μεταφράσω το "online". Ίσως "ζωντανά διαδικτυακά", αλλά η περίφραση τραβά σε μάκρος, ε;
Τέλος πάντων, τα τρία πρώτα επεισόδια είναι πάλι διαθέσιμα στο youtube, αφού σε κάθε περίπτωση είτε ανοίξει η παλιά ΕΡΤ ή όχι - το απεύχομαι - ο διαγωνισμός πιθανώς θα πάει "περίπατο", οπότε ας τα επαναφέρω, σκέφτηκα.
Το τέταρτο επεισόδιο, το έχω ξαναγράψει, θα αργήσει γιατί κάηκε η έρμη η κάρτα γραφικών και πάω σε πλήρη αναβάθμιση υπολογιστή (να μην κάψω και τον φορητό). Θα σας δώσω όμως ένα πλάνο από αυτό.
Να, λοιπόν, τα τρία πρώτα επεισόδια. Σας θυμίζω ότι οι έχοντες προβλήματα ακοής, μπορούν να επιλέξουν τους ελληνικούς υπότιτλους για να παρακολουθούν τί λέγεται. (υπάρχουν και στα αγγλικά).
Η ελληνική ιστορία αλλά ιδιαίτερα η ελληνική μυθολογία έχουν σταθεί πηγή έμπνευσης για τους ξένους δημιουργούς animation, κυρίως από τον δεύτερο παγκόσμιο πόλεμο και μετά. Σκέφτηκα πως καλό θα είναι να έχουμε ένα "σώμα" με κάποιες από τις ταινίες ή επεισόδια σειρών.
Προφανώς δεν είναι δυνατό να παρουσιάσω ό,τι έχει δημιουργηθεί με θέμα την Ελλάδα, ειδικά από την στιγμή που αποφάσισα το αφιέρωμα να "πάρει" μόνο ένα άρθρο. Έτσι, έκανα μία επιλογή. Απέκλεισα τις πιό πρόσφατες σειρές όπως της Ντίσνεϋ, όχι για άλλον λόγο, παρά γιατί ήθελα ακριβώς να κάνω μία αναδρομή στο παρελθόν.
Προκύπτει αβίαστα πως οι ξένοι ασχολούνται κατά κόρον με την αρχαία Ελλάδα, και σχεδόν αποκλειστικά με την μυθολογία της. Πάντως, μπορούμε να κάνουμε έναν διαχωρισμό, καθώς υπάρχουν δημιουργίες με πλοκή τραγική και άλλες με κωμική (για να μην μπερδευόμαστε: δραματικά είδη είναι και τα δύο). Diana and the golden apples
Ο ελληνικός μύθος δεν αναφέρεται στην Δήμητρα, αλλά σε μία - κατά μία εκδοχή του μύθου - προστατευόμενή της, την Αταλάντη. Κατά τα λοιπά, το καρτούν εδώ έχει εκπαιδευτικό-ενημερωτικό χαρακτήρα και όχι περαιτέρω αξιώσεις, επιλέγοντας μία ρετουσαρισμένη και ήπια εκδοχή του μύθου, η οποία να μην προκαλεί συναισθήματα θλίψης στα παιδιά που την παρακολουθούν. Ακόμα και η μουσική υπόκρουση δεν ταιριάζει με το θέμα (ακούγεται μουσική του Προκόφιεφ, η "Τρόικα", με καθαρά ρωσικό θέμα). Η Mel-o-toons, η εταιρεία παραγωγής,γενικά έπαιρνε δίσκους παιδικούς και έφτιαχνε από αυτούς καρτούν.
Ένα από τα θέματα που ενέπνευσαν τους animators του εξωτερικού ήταν αυτό του Νάρκισσου και της Ηχούς. Στα 1987 βρίσκουμε μία anime παραγωγή, "ξερή", limited animation ίσως σε υπερβολικό βαθμό. Μένει πάντως αρκετά κοντά στον βασικό κορμό του μύθου - ο οποίος έχει επίσης παραλλαγές - αν και προσθέτει την Ήρα ως αυτή που προκαλεί την αλαλία της Ηχούς.
Στα 2009 βρίσκουμε το πρώτο δείγμα μίας δουλειάς που βρίσκεται ακόμα στην δημιουργία της, με paper puppets - πολύ κοντά στην cut out τεχνική - που πραγματεύεται άλλη παραλλαγή του μύθου. Δείχνει ενδιαφέρον, έχει γυριστεί με παραδοσιακό τρόπο και περιμένω να δω το τελικό έργο.
Ένας άλλος μύθος που προκάλεσε το ενδιαφέρον, είναι αυτός της Ψυχής και του έρωτα. H Alison Re Vere (η οποία συμμετείχε και στην δημιουργία του Yellow Submarine) μας άφησε μία ταινία με καλλιτεχνική δύναμη στα 1994. Η δημιουργός στηρίχτηκε στις Μεταμορφώσεις του Ρωμαίου Απουλήιου. Η ομορφιά της Ψυχής ξεπέρασε και την φήμη αυτής της Αφροδίτης ανάμεσα στους ανθρώπους, προκαλώντας την οργή της θεάς, η οποία έστειλε τον γιο της, τον Έρωτα, να δώσει ένα μάθημα στην θνη΄τη, αλλά η έκβαση δεν ήταν αυτή που η Αφροδίτη περίμενε. Σας δίνω τον σύνδεσμο για το πρώτο μέρος και από εκεί μπορείτε εύκολα να βρείτε τα άλλα δύο μέρη.
O μύθος του Περσέα απασχόλησε τα σοβιετικά στούντιο στα 1973. Πάλι, βέβαια, με παραλλαγές στον μύθο (π.χ. η Αθηνά δεν φαίνεται κάπου, οι Γραίες είναι πιό ευγενικές από ό,τι περιγράφεται στον πυρήνα των διάφορων εκδοχών του μύθου κ.α.), ενώ κάποιες από αυτές τις διαφοροποιήσεις γίνονται για ηθικοπλαστικούς λόγους (π.χ. οι Γραίες είναι ευγενικές και ο ήρωας, ο νέος, συνεκδοχικά τα παιδιά πρέπει να είναι ευγενικά με τους γέρους, ακόμα και όταν έχουν τις παραξενιές τους), αλλά ο βασικός πυρήνας παραμένεις πιστός στην μυθολογική παράδοση (ακόμα και η Μέδουσα τοποθετείται σκηνικά μάλλον στην χώρα των Υπερβορίων). Από την άλλη, σε κάποια σημεία δίνεται και ένα κοινωνικό-πολιτικό μήνυμα σε σχέση με την εξουσία. Τέλος, όπως διάβασα σε ένα ιστολόγιο ενός Αμερικανού, νομίζω, είναι η μόνη ταινία -κινουμένου σχεδίου ή "ζωντανής" ταινίας - που παρουσιάζει την Ανδρομέδα ως αυτή που ήταν, μία μαύρη Αιθιοπή, όπως μαρτυρά και το όνομα της Αιθιοπίας δηλαδή, και όχι ως λευκή. Τεχνικά, χρησιμοποιείται η παραλλαγή του rotoscoping που χρησιμοποιούσαν οι σοβιετικοί, γνωστή ως "εκλαίρ" και - προσωπική μου αίσθηση είναι - δεν έχει την αληθοφάνεια της αμερικάνικης σκηνής ή είναι πιό θεατρική. Επίσης, νομίζω ότι στην σκηνή της μάχης με την Μέδουσα, στα κύματα της θάλασσας φαίνεται πως οι δημιουργοί έχουν μελετήσει τα σχέδια του Hokusai.
Με τον μύθο αυτό, ασχολήθηκε και η Patricia Satjawatcharaphong. Χρησιμοποιεί μία δική της παραλλαγή του μύθου, όπως αυτός είχε εξελιχτεί στα ελληνικά χρόνια περισσότερο, με έμφαση στα συναισθήματα της Γοργούς.
Ο μύθος του Ορφέα και της Ευρυδίκης, παραμένει ένας μύθος που εμπνέει ιστορίες για το "σήμερα", ιστορίες αγάπης (αν το καλοδούμε το όλο ζήτημα της μυθολογίας, φαίνεται πως οι ιστορίες που εμπεριέχουν ερωτικό θέμα στον πυρήνα τους, περισσότερο έλκουν τους δυτικούς καλλιτέχνες, ενώ το ηρωικό στοιχείο κυρίως τους σοβιετικούς). O Luke Jurevicius έγραψε, τραγούδησε και έφτιαξε το βίντεο του κομματιού που είναι μεταφορά του μύθου στην σύγχρονη εποχή (η μόνη διαφοροποίηση είναι αυτή).
Στα 1974 η Soyuzmultfilm παρουσίασε τον Προμηθέα της. ΧΑξιοποίήθηκε μάι παραλλαγή του μύθου, σύμφωνα με την οποία ο Προμηθέας έκλεψε την φωτιά από τον φίλο του τον Ήφαιστο. Η ταινία αναφέρεται στο πώς η τεχνολογία και η γνώση βοηθά στην ανάπτυξη του ανθρώπου και πώς μία καταπιεστική εξουσία - υπονοείται η καπιταλιστική εξουσία - θέλει να περιορίσει την γνώση και την πρόοδο της πλειοψηφίας των ανθρώπων, χρησιμοποιώντας τα διάφορα όργανά της (δεν φαίνεται πουθενά άμεσα η ίδια, παρά όταν τα πράγματα γίνονται "ανεξέλεγκτα"). Κάπου βέβαια εμπλέκεται και ο μύθος (βασικά, το γεγονός, το οποίο έχει γίνει μύθος σε πολλούς λαούς, ώστε να "εξηγηθεί" και να διασωθεί η μνήμη του) του κατακλυσμού. Ο δε Προμηθέας ακολουθεί αδιαμαρτύρητα την "μοίρα" του.
H ίδια μονάδα στα 1971 μας έδωσε τον Μύθος των Αργοναυτών. Προσπαθεί να μείνει κοντά στα .όσα περιγράφονται στον μύθο, αλλά νομίζω ότι, καθώς αναγκάζεται να περιγράψει σύντομα μερικά από όσα έγιναν, τελικά ίσως χάνει, καθώς αφήνει απέξω π.χ. την ιστορία του Φινέα, την εξιλέωση της Μήδειας και του Ιάσονα κ.α..
O Τάλως, σύμφωνα με μία εκδοχή του μύθου, ήταν ο Χάλκινος ιπτάμενος φρουρός της Κρήτης και συνδέεται και με τον μύθο των Αργοναυτών. Όταν αυτοί έφτασαν μετά από άλλες περιπέτειες στην Κρήτη, ο Τάλως θέλησε να του εξοντώσει. Η Μήδεια τελικά τον έπεισε να "λύσει" τον αστράγαλό του και τελικά "πέθανε" (αν και "ρομπότ"). Στο κλιπ που είναι από την live action ταινία του 1963, βλέπουμε ένα τμήμα του μύθου αυτού.Ο Τάλως στην ταινία είναι δημιούργημα του Ray Harryhausen (King Kong κ.ά.). Δεν είναι παραδοσιακό κινούμενο σχέδιο, αλλά είναι animation.
Βέβαια, μπορεί κάποιος να πάρει ένα σοβαρό μυθολογικό θέμα και να βγάλει μία κωμωδία παραλλάσσοντάς το (έως και κάνοντάς το αγνώριστο) και αυτό δεν είναι φυσικά μομφή, σε μία τέτοια περίπτωση. Σε αρκετές περιπτώσεις, λοιπόν, η ελληνική μυθολογία στάθηκε αφορμή για κωμικά καρτούν.
Σε αυτό που ακολουθεί, με τίτλο Greek Mirthology (Paramount, 1954)(τίτλος που παραπέμπει σε κωμικό χαρακτήρα της ιστορίας άμεσα) ο Ποπάυ αναπαριστά - ποιόν άλλον; - τον Ηρακλή και μας μαθαίνει ...πώς ξεκίνησε η ιστορία με το σπανάκι!
Στο φρέσκο Mitologia της Rafita Films, βλέπουμε την ..."πραγματική" ιστορία πίσω από την δημιουργία όλων των μυθολογιών τεράτων!
Και τί γίνεται στην περίπτωση που ένας - μάλλον ιταλικής καταγωγής - κένταυρος που θέλει απεγνωσμένα να πετάξει σαν θεός, αναλάβει να διορθώσει τα ιπτάμενα πέδιλα του Ερμή; το στούντιο Van Beuren έδωσε την απάντηση ήδη από το 1936.
Ούτε ο Οιδίποδας με την τραγική του ιστορία δεν ξεφεύγει από την διακωμώδηση. To esma με το Oedipe αποδεικνύει ότι υπάρχουν διάφορα συμπλέγματα εκτός του κλασσικού οιδιπόδειου...αλλά και η δυνατότητα επιλογής ζωής επίσης. Η παραγωγή είναι του 2009.
Από την ίδια σχολή, έναν χρόνο μετά έχουμε την Mytho Logique. Ένας σάτυρος με τον οποίον είναι ερωτευμένη η Bibiche - κάτι μάλλον μεταξύ μεταξύ νύμφης και νεράιδας - έχει μάλλον ρηχή φαντασία και έντονη την λογική (πολύ έντονη, για ένα μυθολογικό πλάσμα...). Και η φαντασία προϋποθέτει κάπου και το ψέμα. Και αυτό πρέπει να μάθει ο σάτυρος. Θα του βγει σε καλό;
Ίσως το πιό γνωστό διεθνώς κινούμενο σχέδιο που αναφέρεται στην Ελλάδα είναι το Βελγικό Een griekse tragedie (A Greek Tragedy στα αγγλικά) της Nicole van Goethem, με την ιστορία τριών γυναικείων κιόνων-αγαλμάτων (κάτι σαν τις Καρυάτιδες) που πασχίζουν να κρατήσουν όρθια τα απομεινάρια ενός αρχαίου οικοδομήματος. Πήρε το Oscar μικρού μήκους animation στα 1987 (η παραγωγή είναι του 1985).
Σε ό,τι αφορά τώρα αναφορές στην νεώτερη και σύγχρονη Ελλάδα: στην πάρα πολύ ωραία εφετινή παραγωγή Zarafa των Bezancon και Lie υπάρχει μία μεγάλη σεκάνς με την παρουσία της πιό γνωστής, ίσως, Ελληνίδας ηρωίδας της επανάστασης του 1821, της Λασκαρίνας Μπουμπουλίνας. Μόνο που την παρουσιάζει σαν καπετάνισσα σε πειρατικό, ενώ έτρεφε - δικαιολογημένα - μεγάλο μίσος η ίδια για τους πειρατές. Επιπλέον, ακούγεται αρκετές φορές η πιό γνωστή στο εξωτερικό ελληνική λέξη. Ακολουθεί ένα απόσπασμα με την συνάντηση του κεντρικού ήρωα με την Μπουμπουλίνα και το "πλήρωμά" της.
H οικονομικοκοινωνική κρίση που επηρέασε και την Ελλάδα, έχει γίνει αντικείμενο αρκετών animators. Π.χ., στο παράδειγμα που δίνω, έχει γίνει οπτικοποίηση άρθρου για την κρίση. Δεν εξετάζω αν συμφωνώ ή διαφωνώ με την ανάλυση (προσωπικά, διαφωνώ με πάρα πολλά από τα αναφερόμενα). Απλά, δίνω το αντικείμενο.
Το Oktapodi (γαλλική παραγωγή του 2007) εκτυλίσσεται σε ένα ελληνικό νησί, καλοκαίρι. Αφορά στην ιστορία αγάπης και αυτοθυσίας ενός χταποδιού για την αγαπημένη του. Προτάθηκε για Oscar μικρού μήκους to 2009, ενώ κέρδισε πολλά άλλα σημαντικά διεθνή βραβεία.
Κλείνω την αναφορά με μία ταινία που περιμένουμε. Είναι το Them Greeks και είναι η ιστορία ενός φιλήσυχου τύπου, του Νόρμαν, o οποίος βρίσκεται αντιμέτωπος με την ελληνική ταβέρνα και την φασαρία που προκαλούν οι Έλληνες με το γλέντι τους. Ίσως να έχουμε πολλά στερεότυπα, αλλά θα δείξει. Η παραγωγή είναι της Durga και της Red Giant Studios, το animation γίνεται από animators από όλον τον κόσμο - το διαδίκτυο παίζει σημαντικό ρόλο στην παραγωγή αυτή - και, παρότι υπάρχει ήδη αρκετά μεγάλη καθυστέρηση, οι δημιουργοί λένε ότι τα πράγματα αρχίζουν να τρέχουν. Η ταινία θα είναι τρισδιάστατο animation. Ακολουθεί ένα δείγμα, από την idiegogo καμπάνια των συντελεστών.
Η δεκαετία του '80 έφερε μία σχετική μόνο ανάπτυξη του ελληνικού animation (αναφέρω και πάλι ότι το γεγονός της ΜΗ πραγματοποίησης του γυρίσματος του "Παντεχνή" προσωπικά για εμένα έχει καταλυτική συμμετοχή σε αυτό). Το διαφημιστικό κομμάτι του animation ειδικά γνώρισε μία επιτυχία παραπάνω και αρκετές από εκείνες τις διαφημίσεις τις θυμόμαστε ακόμη όσοι είμαστε μίας ηλικίας και άνω (εντάξει, όχι ιδιαίτερα μεγάλης ηλικίας :D ). Δείγματα ακολουθούν:
Στα 1983 έρχεται πάλι ο Ιορδάνης Ανανιάδης με την "Τρύπα" να δώσει ένα πολύ καλό δείγμα καρτούν, μία σπουδή πάνω στην αντικοινωνική συμπεριφορά "κοινωνικών" ανθρώπων κατά τα άλλα, τις κοινωνικές αντιφάσεις, τα αδιέξοδα αλλά και την κοινωνική απομόνωση στην οποία τελικά οδηγεί η κίβδηλη κοινωνικοποίηση. Από την άλλη, φαίνονται και τα αδιέξοδα του "φιλήσυχου" ανθρώπου που δεν θέλει "πολλά-πολλά" με κάποια ομάδα - κοινωνική, πολιτική κτλ - κάτι που ταιριάζει γάντι στην κοινωνία που διαμορφώνεται κατά την δεκαετία του 1980 σταδιακά. Τελικά, ο ήρωας βυθίζεται ακόμη περισσότερο στα προσωπικά του - χωρίς να σημαίνει ότι τα προκαλεί μόνον ο ίδιος ή κυρίως ο ίδιος - αδιέξοδα.
Άσχετα από το πώς στέκεται κανείς στην κοινωνική προσέγγιση του έργου, φαίνεται ξεκάθαρα πως υπήρχε η δυνατότητα σοβαρής παραγωγής κινουμένου σχεδίου στην Ελλάδα, αλλά δεν υποστηρίχτηκε σοβαρά από το κράτος. Η ταινία πήρε μέρος σε πολλά φεστιβάλ - και στο Ανεσύ - και βραβεύτηκε στην Θεσσαλονίκη, στην Δράμα, στο Μπιλμπάο.
Ακολουθούν έργα και άλλων καλλιτεχνών (του Κώστα Καπάκα και του Δημήτρη Τράγγαλου ). Η ταινία που έκανε μεγάλη αίσθηση και, δυστυχώς, δεν μπορώ να την βρω στο διαδίκτυο, είναι του Στράτου Στασινού και του Νάσου Μυρμιρίδη, Του κολυμπυτή, μία stop motion ταινία με κούκλες, βασισμένη σε ένα παραδοσιακό ποίημα. Και αυτό το εγχείρημα έμεινε χωρίς συνέχεια.
Το 1986 γυρίστηκαν τρεις ταινίες, η Πρώτη κίνηση, του Μαρίνου Κάσσου, με την τεχνική της απευθείας ζωγραφικής επάνω στο φιλμ, το Μικρού μήκους είναι θα περάσει, του Κώστα Καπάκα και ο Αδάμ του Ανανιάδης. Το ευτύχημα είναι ότι ο Ανανιάδης έχει "ανεβάσει" τις ταινίες του στο youtube και έτσι μπορούμε να τις γνωρίσουμε. Θα ήταν καλό κάποια στιγμή οι ίδιοι οι δημιουργοί ή κάποιος φορέας κεντρικά να φροντίσει ώστε το ελληνικό animation αν μη τι άλλο, να είναι προσβάσιμο μέσω διαδικτύου, αφού δεν στηρίζεται με άλλον τρόπο ουσιαστικό.
Στην ταινία αυτή, με σατιρικό/σατυρικό τρόπο, ο Αδάμ (ο οποίος ...συναρμολογήθηκε και επιβίωσε από την πυρηνική καταστροφή),. Κάποια στιγμή, με τον "παραδοσιακό", τον "βιβλικό" τρόπο εμφανίζεται και το ταίρι του, η νέα Εύα και προκύπτει ο πρωτότοκος. Ξεκινά ο αγώνας για την δημιουργία ενός σπιτικού. Εμφανίζεται όμως και ο αντίζηλος του Αδάμ. Τα υπόλοιπα, στο βιντεάκι που ακολουθεί.
Ο Ανανιάδης στον Αδάμ έχει γενικά μία απαισιόδοξη οπτική για τα πράγματα, την οποία όμως την διοχετεύει ως προειδοποίηση για την αποφυγή μιας καταστροφής, παρά ως αποδοχή ενός αναπόφευκτου. Και αυτή η ταινία κέρδισε αρκετά βραβεία στην Ελλάδα και στο εξωτερικό.
Στα 1987 ο Δημήτρης Καραθανάσης με τον Κόσμο (με διάκριση από το ΥΠΠΟ και βραβείο στην Θεσσαλονίκη). Τον επόμενο χρόνο ο Γιώργος Μπαγανάς έδωσε στο κοινό τον Λαβύρινθο, ο ΑΛέκος Παπαδάτος Το τζιτζίκι και το μυρμήγκι και ο Δημήτρης Καραθανάσης την Νίκη.
Για τα επόμενα χρόνια, με την ένταση της ψηφιακής τεχνολογίας, το έτσι κι αλλιώς αδύναμο ελληνικό animation δέχεται νέο χτύπημα και αναζητά να ανασυγκροτηθεί.
Στα 1992 ο Νίκος Κούτσης μας έδωσε τον "Κύκλο" που βραβεύτηκε στην Δράμα και στον διεθνή διαγωνισμό του ΥΠΠΟ. Ο ίδιος γρήγορα στράφηκε στον χώρο των comics. Η Ναταλία Κωστοπούλου μαζί με την Sylvie Bringas παρέδωσαν στο κοινό το Πρωινό Ξύπνημα, το οποίο και ακολουθεί (από το vimeo). Στο έργο αυτό, οι δημιουργοί συνδυάζουν πολλές τεχνικές. Βραβεύτηκε στο Φεστιβάλ Μεσογειακής Δημιουργίας (κάντε copy-paste τον παρακάτω σύνδεσμο σε νέο παράθυρο).
Η ίδια, έναν χρόνο μετά ολοκλήρωσε το Βρείτε τη διαφορά (Spot the diφference. Έτσι δίνει η ίδια τον τίτλο),
Πάλι συνδυάζει διάφορες τεχνικές και επιχειρεί να δείξει μέσα από δύο ιστορίες (μίας Ελληνίδας που ζει στην Αγγλία και μίας Αγγλίδας που ζει στην Ελλάδα) ότι η διαφορές ανάμεσα σε δύο τόσο μακρινές χώρες είναι μεγάλη. Το έργο καταλήγει με την επιστροφή της Ελληνίδας στην Ελλάδα, ενώ η Αγγλίδα θα προτιμήσει να παραμείνει στην Ελλάδα.
Και άλλοι δημιουργοί εμφάνισαν έργα τους στα μέσα περίπου της δεκαετίας του 1990 (Βασίλης Δρακούλης, Ηρακλής Ράπτης, Κατερίνα Χαρκαντώνη, Γιώργος Μπαγανάς), αλλά το έργο τους δυστυχώς δεν είναι διαθέσιμο για το ευρύ κοινό.
Στα 1996 ο Ανανιάδης μας έδωσε άλλη μία ταινία του, το Εμείς οι Έλληνες, στα ιδεολογικά και φιλοσοφικά χνάρια που μας έχει μάθει: γλυκόπικρη, (αυτο)σαρκαστική ματιά στα πράγματα.
Καθ' όλη την δεκαετία αυτή, Έλληνες animators έζησαν και εργάστηκαν στο εξωτερικό, με επιτυχία μάλιστα, δίπλα σε μεγάλους σκηνοθέτες όπως ο Σπίλμπεργκ (π.χ. Παναγιώτης Ράππας, Άγγελος Ρούβας). Τα ονόματα είναι πολλά για τα απαριθμήσω εδώ, όπως και το έργο τους. Αρκετοί από αυτούς επέστρεψαν στην Ελλάδα και εργάστηκαν στο διαφημιστικό κυρίως τομέα, όπως ο Γιάννης Γεωργαρίου:
Οι δημιουργοί που απέκτησαν εμπειρία στο εξωτερικό, ίδρυσαν επιχειρήσεις και στην Ελλάδα: Ο Ράππας ήταν συνιδρυτής της Τime Laps Pictures που λειτούργησε το 2000 ως Hellas S.A, ο Γεωργαριου με τον Μανώλη Σακκαδάκη ίδρυσαν την Magikon ΕΠΕ στα 1992 (ακολουθεί δείγμα δουλειάς της εταιρείας στην Πολίτικη Κουζίνα, δουλειά που θυμάμαι ότι είχε εντυπωσιάσει τους Αμερικάνους συνεργάτες της παραγωγής. Το εισαγωγικό 3D animation κομμάτι είναι δουλειά της Magikon):
Στα τέλη της δεκαετίας δημιουργήθηκε και η πιό επιτυχημένη - η μόνη μάλλον - ελληνική σειρά κινουμένων σχεδίων, Η Πανδώρα και ο Πλάτωνας, τα Φραουλόπουλα. Η Σειρά γνώρισε διεθνή επιτυχία και βραβεύτηκε και προωθήθηκε και από την UNESCO. Δημιουργοί της σειράς ήταν οι ιδρυτές της εταιρείας ARTOON, Νίκος Βεργίτσης και Γιώργος Νικολούλιας. Η σειρά "γράφτηκε" στα αγγλικά και κατόπιν μεταγλωττίστηκε στα ελληνικά.
Στα 1997, η Ναταλία Κωστοπούλου έρχεται με μία νέα της ταινία, το Τί θα γίνεις όταν μεγαλώσεις; Πάλι χρησιμοποιεί διάφορες τεχνικές για να δώσει πιό άμεσα ένα μήνυμα αυτή την φορά: της ευθυνοφοβίας (ή έτσι μου φαίνεται εμένα, ε;)
Κοντά της και ο Σπύρος Ρασιδάκης με μία πολύ γλυκιά και αισιόδοξη μικρού μήκους τρισδιάστατη ταινία. Με απλό τρόπο, μας δείχνει πως "ουδέν κακόν αμιγές καλού".
Στο ίδιο έτος ο Δρακούλης δίνει το Αυγό συμφορά.
Και ο Ζάχος Σαμολαδάς το "Γένεσις", από το οποιο βρήκα το trailer.
Το 1998 ο Σπύρος Σιακάς ολοκλήρωσε την μικρού μήκους ταινία του Κόφ'το, μία αντικαπνιστική και χιουμοριστική (κοντά στα όρια του black houmor) ταινία.
Στα 1998 πάλι, ο Σαμολαδάς έβγαλε το δεύτερο μέρος της Γενέσεως, το Κεφάλαιο 6.
Στα 1999 ο Στέφανος Φασόης έβγαλε το πειραματικό Arcanum και ο Σπύρος Κουρτέσης το Rendez-vous.
Τελειώνω το τρίτο μέρος του αφιερώματος με αναφορά στην ταινία του Χριστόφορου Σωτηράκου Το Δωδεκαήμερο, το οποίο αναφέρεται στην προσπάθεια των καλλικάντζαρων να ρίξουν το δέντρο που συγκρατεί την Γη (...ναι...πάνω κάτω την ίδια ιστορία πραγματεύεται και ο "Θησαυρός στην ρίζα του Δέντρο της Γης"). Δυστυχώς, το μόνο που βρήκα από την ταινία είναι μία ασπρόμαυρη αφίσσα με τον αγγλικό τίτλο (Goblins, δηλαδή "Καλλικάντζαροι"). Ανάμεσα στους συντελεστές της ταινίας αυτής ήταν και ο Ανανιάδης.
Υπολόγιζα ότι θα έκλεινα με το τρίτο μέρος το αφιέρωμα, αλλά θα επανέλθω με τέταρτο και με την περίοδο από το 2000 μέχρις σήμερα.
Πάντα με οδηγό το βιβλίο του Γιάννη Βασιλειάδη...
Στο πρώτο μέρος, μιλήσαμε για τους Μυρμιρίδη και Κουτσούρη. Το 1974, δημιουργούν την διαφημιστική εταιρεία Το Κουνούπι. Μπορεί να μη σας λέει τίποτα το όνομα, αλλά όσοι είστε κάτι παραπάνω από 30 και κάτι, έχετε δει την δουλειά της και το σήμα της. Στην εταιρεία αυτή έγινε σημαντική δουλειά από αρκετούς Έλληνες animators και στην ουσία αυτή η δουλειά χρηματοδοτούσε την καλλιτεσνική τους δημιουργία, ενώ ταυτόχρονα και η διαφήμιση στεκόταν σε υψηλό - ειδικά για τα ελληνικά δεδομένα - επίπεδο! Σταμάτησε να λειτουργεί στα 1989. Για το Κουνούπι ο Κουτσούρης είχε πει στο περιοδικό Ως3: "Εκείνο που με ευχαριστούσε περισσότερο, ήταν όταν τα σχεδίαζα. Που έφτιαχνα τους χαρακτήρες. Οι ευρεσιτεχνίες που κάναμε πάνω στην παραγωγή, για να βρούμε τα στοιχεία που θα κάναμε κάτι διαφορετικό. Όταν παίρναμε από μια διαφημιστική εταιρεία τη δουλειά, μας έδιναν ένα σενάριο. Και πολλές φορές, επειδή δεν κάναμε μόνο κινούμενα αλλά και ταινίες με σπέσιαλ εφέ - ό,τι πιο δύσκολο, δηλαδή, υπήρχε τότε στη διαφήμιση και που σήμερα γίνονται σχετικά εύκολα με κομπιούτερ - βρίσκαμε τρόπους και τα κάναμε. Παίρναμε το σενάριο, το βάζαμε κάτω και το συζητούσαμε. Ψάχναμε τί ευρεσιτεχνία θα κάνουμε, για να βγάλουμε τις δυσκολίες. Έτσι, με πολύ κόπο και σκέψη, βγάζαμε τις ταινίες. Αυτό όμως ήταν δημιουργία. Ακολουθεί μικρό δείγμα δουλειάς (δεν μπορούσα να σας δώσω το link μόνο από τις διαφημίσεις που ήθελα, αλλά το link λειτουργεί στέλνοντάς σας κατευθείαν στο σημείο στο οποίο ξεκινά η διαφήμιση):
(Η διαφήμιση του εντομοκτόνου ανήκει νομίζω σε άλλη εταιρεία)
Αφού μιλάμε για την διαφήμιση, ας κάνουμε ένα μικρό βήμα πίσω. Ήδη από το 1973 τουλάχιστον (ίσως και πιό πριν, αλλά δεν είμαι σε θέση να το γνωρίζω), διαφημιστικά σποτ ελληνικών εταιριών παρουσιάζονταν στην ΕΡΤ και στην ΥΕΝΕΔ και έχουν μάλιστα μείνει θρυλικά, π.χ. ο Mr. Forte και το Ούζο 12 (ναι..."ΑΑΑΑΥΤΟ"...:D ). Συγγνώμη, αλλά ΔΕΝ γνωρίζω τις εταιρείες παραγωγής. Όποιος τις ξέρει, ας κάνει μία διόρθωση με σχόλιο. Η διαφήμιση του ούζου είναι από το 1973, του δε απορρυπαντικού νομίζω προς τα τέλη της δεκαετίας του 1970 (με μουσική υπόκρουση το Moby Dick των Led Zeppelin παρακαλώ!!!).
Στα 1975 και 1977 ο Άκης Ψάιλας επανήλθε με δύο ταινίες: το 1975 με τους Τερμίτες και το 1977 με Το ρολόι. Δυστυχώς, δεν βρήκα βίντεο των ταινιών αυτών.
Το 1975 ο γνωστός μας σκιτσογράφος Κυρ έβγαλε την ταινία του Μύκονος. Ούτε για αυτή βρήκα κάτι.
Στα 1979 ο Μάρκος Χολέβας μας έδωσε τα 5.684 κινηματογραφικά καρέ, μία ταινία clay animation, και την ίδια χρονιά εμφανίζεται η cut out ταινία του Μαρίνου Κάσσου Πρόλογος για μια παράσταση του Καραγκιόζη. Αργότερα, ο Κάσσος πήγε στον Καναδά για σπουδές στο animation επέστρεψε για να εργαστεί στην ΕΡΤ, στο τμήμα κινουμένων σχεδίων. Στα 1982, ο ίδιος για πρώτη φορά στην Ελλάδα χρησιμοποίησε την τεχνική της σχεδίασης επάνω στο φιλμ, στην βραβευμένη ταινία Συνοδεία. Πάλι στα 1979, ο Ιορδάνης Αναννιάδης έδωσε την καρτούν ταινία του (η οποία απευθυνόταν σε ενήλικους) Ζάχος ο Μαζόχας. Είναι η ιστορία των αποτυχημένων αποπειρών αυτοκτονίας του Ζάχου. Σύμφωνα με τον Ανανιάδη (όπως μας το μεταφέρει ο Βασιλειάδης), "η ταινία (που την σνόμπαραν τότε οι κριτικοί) είχε δημιουργηθεί με μεγάλες προοπτικές: ο Ζάχος να πρωταγωνιστεί σε μια σειρά από μικρές χιουμοριστικές ταινίες - κατά τα πρότυπα των αμερικανικών - για κινηματογράφο και τηλεόραση. Εγχείρημα συλλογικής εργασίας που θα απασχολούσε ολόκληρη ομάδα συντελεστών. Δεν υπήρξε όμως κανένα ενδιαφέρον με ανάλογη οικονομική ενίσχυση από τους παράγοντες στην τολμηρή αυτή πρόταση". Η ταινία μετείχε σε πλήθος φεστιβάλ και προβλήθηκε και σε τηλεοπτικά κανάλια του εξωτερικού.
Δύο χρόνια μετά, ο ίδιος έδωσε τον Κύκλο. Και αυτή η ταινία καρτουνίστικη και με χιουμοριστικά στοιχεία, αλλά λίγο πιό "βαριά" θεματικά: ο κύκλος της ζωής του ανθρώπου. Η ταινία κέρδισε αρκετά βραβεία στο φεστιβάλ της Θεσσαλονίκης και Δράμας, ενώ συμμετείχε και σε φεστιβάλ στην Βουλγαρία.
Πίσω στα 1979 και στην ταινία του Στράτου Στασινού (1945-2009) Περίπατος, η οποία βραβεύτηκε και στην Θεσσαλονίκη και στην Δράμα. Παρότι θυμάμαι πως έχω δει την ταινία στα παιδικά μου χρόνια κατά την δεκαετία του 1980, εν τούτοις, δεν βρήκα το βίντεο. Αντ' αυτού, μία εικόνα από αυτήν:
Στα 1981, ο Χολέβας έδωσε την ταινία Ο επίσημος προσκεκλημένος.
Στα 1982, o Στασινός σκηνοθέτησε τα παιδιά τα οποία δίδασκε ταυτόχρονα που συμμετείχαν στην ταινία Εργαστήρι 82, στην οποία παρουσιαζόταν η πραγματική προσπάθεια αυτών των παιδιών να δημιουργήσουν animation. Η ταινία βραβεύτηκε στην Θεσσαλονίκη και στην Δράμα.
Κλείνω το δεύτερο μέρος του αφιερώματος με αναφορά σε μία εξαιρετικά φιλόδοξη προσπάθεια που δεν βρήκε ανταπόκριση από τους αρμόδιους. Θεωρώ ότι, αν η πρόταση αυτή εφαρμοζόταν, πιθανώς να άλλαζε δραματικά η ιστορία του animation στην Ελλάδα. Αναφέρομαι στην σειρά Παντεχνής, παραγωγής Αρώνη - Ανανιάδη.
Η ιδέα βασιζόταν στο ομώνυμο βιβλίο του Χρήστου Πετρόπουλου (σε εικονογράφηση Πάνου Λαμπίρη) και την προώθησε ο Νίκος Πιλάβιος, ο γνωστός μας Παραμυθάς. Όμως, Μετά τον πιλότο, τίποτα δεν προχώρησε, γιατί κρίθηκε πως ήταν πολύ δαπανηρή. Αντιγράφω από την ιστοσελίδα του Παραμυθά: Ο ήρωας, πολυτεχνίτης και ερημοσπίτης – γι’ αυτό και Παντεχνής – είναι η καρδιά μιας φοβερής παρέας βυζαντινών: του καλόγερου Βαρυπάτη, του δάσκαλου Φιλώραιου και του Ξεχνίτζη που δεν θυμόταν ούτε ο ίδιος τι δουλειά έκανε. Τον «Παντεχνή», τον παρουσίασα πρώτα σε συνέχειες στο ραδιόφωνο, το 1977, όταν ήμουν υπεύθυνος για τα παιδικά προγράμματα του Α’ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΟΣ του ραδιοφώνου. Από το 1978 που πέρασα στην τηλεορασή, το όνειρό μου ήταν να τον κάνω σήριαλ με κινούμενα σχέδια. Μόλις το 1982 κατάφερα να μου δώσουν τα λεφτά για έναν «πιλότο», που ήταν έτοιμος στις αρχές του 1983, ύστερα από πολλών μηνών δουλειά. Έτσι για να αποτήσω «φόρο τιμής» σε όσους έπαθαν σοκ όταν έμαθαν ότι τελικά δεν θα γίνει η εκπομπή που θεωρούσαν σίγουρη θα αναφέρω την εταιρία, «ΑΡΩΝΗΣ- ΕΥΘΥΜΙΑΔΗΣ», που είχε αναλάβει την εκτέλεση της παραγωγής, μερικά ονόματα των animators που θυμάμαι: Χατζηανδρέου, Βάμβουρας, Γεωργαρίου, και μερικούς από τους ηθοποιούς που θ΄ακούσετε τις φωνές τους: Σταύρος Ξενίδης, Χρήστος Τσάγκας, Γιώργος Μιχαλακόπουλος, Νίκος Μπουσδούκος, Βασίλης Πλατάκης.
Προσωπικά θεωρώ πως, αν η σειρά πραγματοποιείτο, σήμερα θα υπήρχε μία πολύ δυνατή φουρνιά Ελλήνων animators και το ελληνικό animation θα ήταν πιό γνωστό και στο ελληνικό και στο διεθνές κοινό. Ακολουθεί ο πιλότος της σειράς.
Προσωπικά μιλώντας, για να φτάσω να πω κάποια στιγμή στο απώτατο μέλλον ότι ίσως μοιάζω - και ίσως και μοιάζω (δηλαδή δεν είμαι) - με έναν animator, θεωρώ ότι είναι απαραίτητο το θεωρητικό υπόβαθρο. Στο κάδρο βάζω και τις τεχνικές και καλλιτεχνικές γνώσεις αλλά και την ιστορική γνώση. Για αυτό και έγραψα στο παρελθόν κάποια άρθρα για ορισμένους από τους πρωτεργάτες του κινουμένου σχεδίου αλλά και λίγα για κάποιες από τις σχολές. Το - προσωπικό γνωστικό - κενό υπήρχε φυσικά και ήρθε η ώρα να το καλύψω σε έναν βαθμό (και φοβάμαι μόνο σε έναν βαθμό): ποιά η ιστορία του κινουμένου σχεδίου στην Ελλάδα;
Η έρευνά μου ξεκίνησε μέσω διαδικτύου. Για να λέμε τα πράγματα με το όνομά τους, αυτά που βρήκα ήταν ελάχιστα και αποσπασματικά. Έτσι, πήγα στην πηγή: επικοινώνησα με τον Θόδωρο Μαραγκό, έναν από τους πρώτους που ασχολήθηκαν με το κινούμενο σχέδιο στην Ελλάδα και του έθεσα μερικές ερωτήσεις, τις οποίες δέχτηκε να απαντήσει, και για αυτό τον ευχαριστώ πάρα πολύ. Από εκεί και έπειτα, βρήκα το μοναδικό βιβλίο για το κινούμενο σχέδιο και γενικά για το animation στην Ελλάδα, το "Animation,Ιστορία και αισθητική του κινουμένου σχεδίου, του Γιάννη Βασιλειάδη, το οποίο μου άνοιξε τα μάτια σε σχέση με την ιστορία του animation στην Ελλάδα, καθώς ελάχιστα από αυτά που αναφέρονται στο έργο αυτό γνώριζα.
Αυτό που μπορούμε να πούμε με βεβαιότητα για αρχή είναι πως εθνική ελληνική σχολή στο κινούμενο σχέδιο δεν υπάρχει και οι περισσότεροι συμφωνούν πως αυτό οφείλεται στο γεγονός ότι η Πολιτεία - ας το αναφέρω έτσι γενικά - δεν ενδιαφέρεται καθόλου για το μέσον, τόσο σε ό,τι αφορά την χρηματοδότηση, όσο και στο επίπεδο των σπουδών (στα ΤΕΙ Αθήνας μόνο παραδίδονται μαθήματα animation σε κάποια εξάμηνα στο τμήμα Γραφιστικής, ως προαιρετικά αν έχω καταλάβει καλά).
Τα πρώτα κινούμενα σχέδια στην Ελλάδα.
Το πρώτο κινούμενο σχέδιο στην Ελλάδα εμφανίστηκε 40 χρόνια και επιπλέον μετά την γέννηση της τέχνης. Η ταινία "Ο Ντούτσε αφηγείται" του Σταμάτη Πολενάκη. Τα τελευταία χρόνια αρκετός κόσμος είχε την ευκαιρία να δει την μικρού μήκους αντιφασιστική ταινία, μέσω του διαδικτύου.
Ο Πολενάκης ετοίμασε στην Σίφνο τα σχέδια ήδη από τον χειμώνα του 1942, αλλά φυσικά δεν είχε τα μέσα να κινηματογραφήσει. Ερχόμενος στην Αθήνα το 1945 έκανε την κινηματογράφηση με την βοήθεια των Πρόδρομου Μεραβίδη και Παναγιώτη (;) Παπαδούκα. Η τεχνική που χρησιμοποιήθηκε ήταν η papier de coup και θα είμαι ειλικρινής: ΔΕΝ την γνωρίζω.
Προσωπικά δεν γνώριζα ότι το δεύτερο κινούμενο σχέδιο γυρίστηκε το 1946. Ήταν το "Σιγά τους κεραυνούς" του Γιάννη Ρουσσόπουλου και αφορά σε χιουμοριστικά επεισόδια με τους Ολύμπιους θεούς. Ψάχνοντας στο διαδίκτυο, δεν βρήκα την ταινία. Ενώ ο Βασιλειάδης αναφέρει ως χρονιά παραγωγής το 1946, στο διαδίκτυο ως έτος παραγωγής αναφέρεται το 1947. Παραγωγοί ήταν ο Γιώργος και ο Γιάννης Ρουσόπουλος ενώ ως σεναριογράφος και σκηνοθέτης δίνεται ο Παύλος Βαλασάκης.
Από το 1946 και μέχρι το 1964 υπάρχει ένα μεγάλο κενό, όπως γράφει και ο Βασιλειάδης. Και αναφέρει: "Το 1964 κάνουν την εμφάνισή τους οι κινούμενες κούκλες του Γιώργου Διζικιρίκη στην ταινία του Βασίλη Γεωργιάδη Γάμος αλά ελληνικά". Με πολύ φτωχά μέσα, το πρώτο stop motion διαρκεί κάπου στα 8 λεπτά μέσα στην ταινία και νομίζω ότι όλοι θυμόμαστε σκηνές από αυτό. Ως μία από τις σεναριογράφους της ταινίας εμφανίζεται η Μαρία Πολενάκη, αλλά δεν γνωρίζω ποιά η σχέση της με τον Σταμάτη Πολενάκη που προαναφέρθηκε. Πάντως, έχω την εντύπωση ότι και σε άλλες ελληνικές ταινίες της εποχής θα βρούμε στους τίτλους αρχής animation, θαρρώ με την μορφή του cut out κυρίως.
Το μόνο κομμάτι στο διαδίκτυο από το "Γάμος αλά ελληνικά" που βρήκα με σκηνές που περιλαμβάνουν και animation είναι το ακόλουθο:
Θα πάμε στα 1967 μετά και στην ταινία "Ένας φίλος από το διάστημα", με ένα τμήμα της να είναι πάλι stop motion. Σκηνοθέτης ο Χρήστος Διατσίνης, σενάριο ο Γιάννης Τζιώτης, μουσική ο Μίμης Πλέσσας. Ούτε για αυτή την ταινία κατάφερα να βρω κάτι περισσότερο, βασικά σκηνές της.
Το 1969, βγήκαν δύο ταινίες κινουμένων σχεδίων. Για την πρώτη δεν έχω να σας δώσω κάτι παραπάνω, παρά τον τίτλο: "Ο Καραγκιόζης και ο δράκος".
Η δεύτερη ταινία εκείνης της χρονιάς, είναι το "Τσουφ" του Θόδωρου Μαραγκού.
Με αφορμή την ιστορία ενός χιλιάρικου, ο Μαραγκός δίνει το χαρακτηριστικό της εποχής: πώς το χρήμα εξουσιάζει τα πάντα. Η ταινία πήρε το πρώτο βραβείο στο Φεστιβάλ Θεσσαλονίκης. Η ταινία ολοκληρώθηκε με τα πενιχρά μέσα που διέθετε ο δημιουργός. Άλλωστε, αυτό συμπυκνώνει και την ιστορία του animation στην Ελλάδα: ένας ιδιότυπος ρομαντισμός το κινεί ή το συντηρεί.
Έναν χρόνο μετά, ο Κρίστιαν Σούρλος μας έδωσε "Τα μαλλιά", τα οποία κέρδισαν ειδική διάκριση στο 1ο Πανελλήνιο Φεστιβάλ Μικρού Μήκους το ειδικό βραβείο, ενώ ο Άκης Ψαΐλας παρουσίασε στο κοινό την ταινία "Η χειραφέτηση". Δυστυχώς, ούτε για αυτές τις δύο τυαινίες έχω να σας δώσω κάτι περισσότερο.
Στα 1971, ο Μαραγκός μας δίνει την δεύτερή του ταινία κινουμένων σχεδίων, το - αρκετά γνωστό νομίζω - "Σσσστ", μία υπαινικτική και σατυρική ματιά στα όσα γίνονταν στην διάρκεια της χούντας και στο πώς τελικά επιβαλλόταν ο νόμος της σιωπής. Η ταινία κέρδισε το πρώτο βραβείο στο Φεστιβάλ Θεσσαλονίκης και το βραβείο ΕΤΒΑ.
Εδώ, νομίζω ότι καλό να σας δώσω τις ερωτήσεις που έθεσα στον κύριο Μαραγκό και τις απαντήσεις που έδωσε.
Ερ.: Με ποιά μέσα μπορούσε να δημιουργήσει κάποιος κινούμενο σχέδιο στα χρόνια που εσείς φτιάξατε το "Τσουφ" και το "Σσσστ"; Υπήρχαν αυτά ή έπρεπε να πληρώσετε από την τσέπη σας για μηχανήματα κτλ;
Θ. Μαραγκός: Υπήρχε τότε άλλη τεχνολογία όσον αφορά την κινηματογράφηση των κινουμένων σχεδίων. Μιλάμε για φίλμ κι όχι για βίντεο
Το βασικό μηχάνημα ηταν η τρικέζα. Ενα μηχάνημα ειδικό για αυτή τη δουλειά. Την τρικέζα την είχαν δυο τρία εργαστήρια κινηματογράφου τα οποία φυσικά τα πληρώναμε. Ο τρόπος που σχεδιάζαμε παραμένει ο ίδιος σχεδόν και σήμερα, με οδήγο, διαφανές χαρτί κτλ.(Μιλάμε για το διδιάστατο σχέδιο)
Ομως για να φτάσουμε στην τρικέζα έπρεπε με απόλυτη ακρίβεια να υπολογίσουμε πόσα καρέ (φωτογραφίες) θα τραβήξουμε το κάθε σχέδιο ( Το κάθε δευτερόλεπτο έχει 24 καρέ), τι κινήσεις θα κάναμε, κτλ. Κι αν ο υπολογισμός ήταν επιτυχής θα είχαμε, όταν εμφανιζόταν το φίλμ και μονταρισμένο σχεδόν το έργο.
Βέβαια υπ όψιν τότε στην Ελλάδα δεν υπήρχε ούτε σχολή ούτε εργαστήριο κινουμένου σχεδίου.
Το έμαθα μόνος μου.
Ερ.: Πόσο επηρέασε η κοινωνικοοικονομική κατάσταση κατά την περίοδο της χούντας την δημιουργία αυτών των ταινιών; Στάθηκε έμπνευσή σας; και σε ποιόν βαθμό;
Θ. Μαραγκός: Τόσο στο ΤΣΟΥΦ (1969), όσο και στο ΣΣΣΣΤ(1971) δημιουργήθηκαν μέσα σε μια πολύ ταραγμένη εποχή(Χούντα) που είχε άμεσα αρνητική επίδραση στην ζωή μου και μάλιστα στο καλλιτεχνικό μου ξεκίνημα. Ηταν φυσικό η αντίθεσή μου και η αντιδρασή μου να αποτυπωθεί στο έργο μου.
Η έμπνευσή μου είχε να κάνει με το οραμά μας εκείνη την εποχή του οποίου η χούντα εμπόδιζε την υλοποιησή του.
Ερ.: Προσπάθησε η χούντα να παρέμβει στις δημιουργίες σας πριν και μετά την ολοκλήρωση των ταινιών κινουμένων σχεδίων; Απειληθήκατε προσωπικά εσείς ή και συνεργάτες σας;
Θ. Μαραγκός: Κυρίως στο ΣΣΣΣΤ η χούντα αντέδρασε.Γύρω απο αυτό το έργο έγινε ολόκληρη μάχη στην επιτροπή προκρίσεως του φεστιβάλ Θεσσαλονίκης 1971. Ο χουντικός εκπρόσωπος απαίτησε να κοπεί και να μην προβληθεί αλλά σύσσωμη η επιτροπή παραιτήθηκε αμέσως με αποτέλεσμα να αναγκαστούν οι χουντικοί να ανακαλέσουν για να μην τιναχθεί το φεστιβάλ στον αέρα.
Η πραγματική απειλή δεν προήλθε απο τα κινούμενα σχέδια.Προήλθε απο τα γεγονότα που είχα κινηματογραφίσει μαζί με έναν φίλο, τα οποία είχαν να κάνουν με τα κυνηγητά και τις συλλήψεις της χουντας, καθως και με τις εξεγέρσεις των φοιτητών. Τα οποία στείλαμε κρυφά στο εξωτερικό. Η προβολή τους στο εξωτερικό έφερε μεγάλη ανατάτωση στην χούντα. Εψαχναν να βρούν ποιός η ποιοί τα κινηματογράφησαν και ποιοί τα έστειλαν στο εξωτερικό. Ευτυχώς δεν μας βρήκαν.
Ερ.: Σκεφθήκατε να ασχοληθείτε πάλι με το κινούμενο σχέδιο; αν ναι, τί ήταν αυτό που τελικά σας απέτρεψε;
Θ. Μαραγκός: Η πολιτεία γενικά, το υπουργείο πολιτισμού δηλαδή, δεν ενδιαφέρθηκε για αυτό το νέο καλλιτεχνικό "είδος", το ελληνικό κινούμενο σχέδιο, που εμφανίστηκε εκείνη την εποχή στην Ελλάδα. Ηθελα να κάνω μια ταινία μεγάλου μήκους με κινούμενο σχέδιο Δεν βρήκα ανταπόκριση. Όταν κουράστηκα το παράτησα. Τα τελευταία χρόνια το έχω ξαναρχίσει. Το έχω συνδιάσει με ντοκυμαντέρ. Εχω κάνει κινούμενο σχέδιο στο BLAGK ΜΠΕΕΕ και περισσότερο στο ΑΡΚΕΙ ΝΑ ΦΑΙΝΟΝΤΑΙ ΩΡΑΙΑ. Επίσης αν μπείς στο Υou Τube και γράψεις ΚΑΛΩΣ ΗΛΘΑΤΕ ΣΤΗΝ ΧΩΡΑ ΤΟΥ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ θα δείς ενα εξάλεπτο φιλμάκι κινουμένων σχεδίων, απόσπασμα απο την τελευταία μου ταινία ΟΙ ΚΛΕΦΤΕΣ ΤΟΥ ΧΡΟΝΟΥ
Ερ.: Κατά την γνώμη σας, γιατί το κινούμενο σχέδιο, γενικά το animation, δεν έχει "ποιάσει" στην Ελλάδα.
Θ. Μαραγκός: Όποια τέχνη είναι ακριβή στην Ελλάδα δεν χρηματοδοτείται και δεν υποστηρίζεται
Το "Σσσστ" γέννησε πολλές προσδοκίες για το ελληνικό κινούμενο σχέδιο - το animation γενικότερα - αλλά η απουσία στήριξης (το λέει άλλωστε ο ίδιος) τον απέτρεψε από το να προχωρήσει στο μέσο. Άλλωστε, σε κανέναν δημιουργό δεν δόθηκε η αναγκαία βοήθεια: πάντα ο ρομαντισμός - καλώς εννοούμενος - θα είχε τον πρώτο λόγο.
ΤΟ 1971 εμφανίζεται ο Ιορδάνης Ανανιάδης με την "Πανδαισία" του, η οποία αναφέρεται στη ζωή των Ολύμπιων θεών και με την οποία κέρδισε το βραβείο πρωτοεμφανιζόμενου σκηνοθέτη στο Φεστιβάλ της Θεσσαλονίκης. Πώς το μαντέψατε; ΔΕΝ βρήκα την ταινία...Πάντως, ο Ανανιάδης συνέχισε και στα επόμενα χρόνια να έχει παρουσία στον χώρο του animation (θα τα δούμε στο δεύτερο μέρος).
Το 1973 έρχεται η "Γραμμή" των Νάσου Μυρμιρίδη και Γιάννη Κουτσούρη να γίνει η πρώτη ελληνική ταινία κινουμένων σχεδίων που έτυχε διεθνούς διάκρισης, καθώς βραβεύτηκε στο Φεστιβάλ του Ζάγκρεμπ με το Ειδικό Βραβείο Τηλεόρασης, ενώ πήρε και το Βραβείο μικρού μήκους ταινίας με υπόθεση στην Θεσσαλονίκη. Βρήκα ένα δείγμα περίπου μισού λεπτού (η ταινία είχε διάρκεια 3 λεπτά).
Την ίδια χρονιά εμφανίστηκε η ταινία "Άνθρωπος και ευτυχία" του Θόδωρου Μαμβουρέλη, με την οποία συμμετείχε στο Φεστιβάλ της Θεσσαλονίκης.
Το πρώτο μέρος τους αφιερώματος στο ελληνικό animation το κλείνω με αναφορά στην ταινία "Smile" του Γιώργου Σηφιανού, ταινία η οποία γυρίστηκε πριν την πτώση της χούντας και ήταν μία επικριτική ματιά στον αμερικάνικο τρόπο ζωής. Όχι, δεν βρήκα την ταινία.
Θα επανέλθω εν ευθέτω με το δεύτερο μέρος.
Παράκληση: όποιος γνωρίζει στοιχεία ή θέλει να διορθώσει πράγματα τα οποία ενδεχομένως παραθέτω λανθασμένα ή να δώσει συνδέσμους για κάποια από τις ταινίες που λείπουν, παρακαλώ (=επιβάλλεται) να το κάνει!!!
