Chuck Jones, ο ...ισαπόστολος.

   Ας θεωρήσουμε το κινούμενο σχέδιο ως θρησκεία, π.χ. σαν την χριστιανική. Κατά την προσωπική μου άποψη, αν ο ιδρυτής της είναι ο Ντίσνεϋ (κατά την άποψή μου, όμως, μόνο αν τον θεωρήσουμε μαζί με τους συνεργάτες του), τότε ο Tex Avery είναι για εμένα ο ...Απόστολος Πέτρος, ο θεμελιωτής της ...εκκλησίας, αυτός που κυρίως προσελκύει τους πιστούς. Όμως, αυτός που κρατά τα κλειδιά του Παραδείσου, είναι ο άγιος Πέτρος ή, στην "θρησκεία" του καρτούν, ο Chuck Jones. Όλα αυτά βέβαια είναι πάντα προσωπική άποψη (και για να σας ...διαολίσω περισσότερο  μιας και η κουβέντα πήγε στα θρησκευτικά, για εμένα ο Ντίσνεϋ είναι κυρίως ...αίρεση :D )

   O Κάρολος Μαρτίνος (ουάου...ε, καλά, ας μην το πάμε σε πλήρη "ελληνοποίηση") Charles Martin (Chuck) Jones γεννήθηκε στα 1912 στο Spokane της πολιτείας της Ουάσινγκτον, αλλά πολύ γρήγορα μετακόμισε με τους γονείς του στην Καλιφόρνια. Ο πατέρας του, Charles, ήταν ένας όχι επιτυχημένος επιχειρηματίας, ο οποίος για κάθε επιχείρηση που "έστηνε", αγόραζε πολλή, πάρα πολλή χαρτική ύλη, με την επωνυμία της εκάστοτε νέας επιχείρησής του τυπωμένη στα χαρτιά. Κάθε φορά που μία δουλειά του πήγαινε ...άκλαφτη, με κρύα καρδιά έδινε τα χαρτιά στα παιδιά του και τους ζητούσε να τα κάνουν ό,τι θέλουν αλλά όσο το δυνατό γρηγορότερα (προφανώς ο άνθρωπος ψυχοπλακωνόταν βλέποντας την επωνυμία μίας ακόμα επιχείρησης που δεν στέριωσε).

   Καθώς μεγάλωσε κοντά στο Χόλυγουντ, σαν πιτσιρικάς πήρε μέρος σαν κομπάρσος σε μερικές ταινίες. Αποφοίτησε από το ινστιτούτο τέχνης Chouinard και ξεκίνησε να βγάζει το ψωμί του κάνοντας πορτραίτα σε δρόμους της πόλης. Στα 1932 μπήκε στην βιομηχανία του κινουμένου σχεδίου, αρχικά καθαρίζοντας διαφάνειες για τον παλιό συνεργάτη του Ντίσνeϋ, τον Ubbe Iwerks. Εκεί γνώρισε και την πρώτη του σύζυγο, την Dorothy Webster. Ταυτόχρονα εργάστηκε και σαν βοηθός animator στον Walter Lantz.  

Κατόπιν, έπιασε δουλειά στο στούντιο του Leon Schlesinger, στα 1933, η οποία λειτουργούσε ουσιαστικά σαν παράρτημα της Warner Bross (από το 1944 και επίσημα πια εντάχθηκε στα στούντιό της) σαν βοηθός animator. Η εταιρεία παρήγαγε τα διάσημα Looney Tunes από το 1930 και τα Merrie Melodies από το 1931. Στα 1935 έγινε animator και δημιουργήθηκε μία ομάδα με τον ίδιο, τον Tex Avery ως σκηνοθέτη, τον Bobo Clampett επίσης ως σκηνοθέτη (με τον οποίο είχε πολλές προστριβές, για τις οποίες δεν είχε πάντα δίκιο) και άλλους, οι οποίοι εγκαταστάθηκαν σε έναν ιδιαίτερο χώρο (τα στούντιο του Schlesinger δεν φημίζονταν για τις ανέσεις τους και τις παροχές τους), τον οποίον ονόμασαν Termite Terrace ("βεράντα... τερμιτών"). Στα 1938 έγινε και ο ίδιος σκηνοθέτης και το πρώτο του καρτούν ήταν το "The Night Watchman".
   Οι συνάδελφοί του στην εταιρεία αλλά και το κοινό που δεν συμπαθούσε ιδιαίτερα την σχολή του Ντίσνεϋ, "κατηγορούσε" τον Jones ότι είχε πολύ "γλυκάδα" στα έργα του καθώς και αργές κινήσεις, αλλά και έλλειψη πρωτότυπου χιούμορ, στοιχεία που προσιδίαζαν - κατά την άποψή τους (και την δική μου, χωρίς να παραβλέπω τις απίστευτες αρετές τους) - στα έργα του Ντίσνεϋ.

Αυτό, άλλαξε στα 1942, όταν με την ταινία The Dover Boys at Pimento University ξεπέρασε τον ακαδημαϊσμό και μπήκε στο τρελό κόσμο της WB και των συναδέλφων του. ο ίδιος άλλωστε είπε ότι με αυτό το φιλμ έμαθε πώς να είναι αστείος. Είναι επίσης το πρώτο ή από τα πρώτα καρτούν στις  ΗΠΑ με στυλιζαρισμένα στοιχεία, στοιχεία του limited animation.

   Την ίδια περίοδο αρχίζει να δημιουργεί κάποιους από τους λιγότερο γνωστούς ήρωές του.

Γύρω στα μέσα της δεκαετίας ο Avery και αρκετοί από τους συμμετέχοντες στο Termite Terrace έφυγαν από την Warner, όχι όμως και ο Jones. Κατά την διάρκεια του πολέμου, ο Jones δημιούργησε, σε συνεργασία με τον Theodor Geisel, πιό γνωστό ως Dr. Seuss, μία σειρά από εκπαιδευτικές ταινίες για τον στρατό. 

Εκεί κάπου, στα 1944, έρχεται και η πιό σκοτεινή σελίδα για τον Chuck Jones, με την ταινία Angel Puss. Το σκοτεινή το θέτω όχι τόσο για την ταινία καθ' αυτή, αλλά για το ότι και ο ίδιος απέφευγε συστηματικά να μιλά για αυτή και για το γιατί την έφτιαξε. Πρόκειται για μία ταινία που χρησιμοποιεί ρατσιστικά στερεότυπα για τους μαύρους, και σε ό,τι αφορά στον χαρακτήρα τους (εμφανίζεται ένας χαζούλης μαύρος, αλλά ο Jones έδωσε επίσης λευκούς χαζούς: η δεισιδαιμονία, όμως, ήταν ένα στερεότυπο ρατσιστικό για τους μαύρους), αλλά και στα εξωτερικά χαρακτηριστικά, στο όνομα κ.ά. Τέλος πάντων, η ταινία είναι μία από τις 11 απαγορευμένες ταινίες animation, χωρίς να είναι ξεκάθαρο αν ο Jones ήταν ο κύριος εμπνευστής της (πάντως,την ιστορία δεν την έγραψε ο ίδιος και με κάποιους από ους συντελεστές της ταινίας "τα έσπασε" αμέσως μετά, άγνωστο όμως για ποιόν λόγο). Δυστυχώς, δεν έχω στα χέρια μου κάποια συνέντευξη ή κάποιο βιβλίο του που να μας διαφωτίζει πάνω στο θέμα. Ας έχουμε, όμως, υπόψιν ότι κάποιες ταινίες μπήκαν στην "απαγορευμένη λίστα" για λόγους "πολιτικής ορθότητας" της στιγμής. Π.χ. στην λίστα έχουν μπει και ταινίες άλλως δημιουργών που μπορεί να παρουσιάζουν κάποιες καρικατούρες μαύρων ανθρώπων (όπως όμως υπάρχει και πλήθος άλλων με καρικατούρες λευκών) οι οποίες όμως έως και εκθειάζουν τον αφροαμερικάνικο πολιτισμό. 

   Παράλληλα, όμως, με όλα αυτά, ο Jones είτε τελειοποιούσε ήρωες που άλλοι είχαν δημιουργήσει αρχικά (π.χ. Bugs Bunny, τον Duffy Duck, τον Elmer Fudd, και τον Porky Pig, αν και σε όλους αυτούς έχουν δουλέψει και έχουν δώσει στοιχεία αρκετοί  animators). Πριν βγει η δεκαετία του 1940, δημιούργησε τον Wile E. Coyote και τον Road Runner.  Εσκεμμένα, όπως έχει πει ο ίδιος, φέρνει το κογιότ πιό κοντά σε εμάς, το κάνει πιό συμπαθές, να παλεύει με τις εκρηκτικές ύλες και, από ένα σημείο και έπειτα, με την βαρύτητα και άλλες δυνάμεις της φύσης, χωρίς ποτέ να του προξενήσει την παραμικρή ζημιά ο Road Runner. Και, τελικά, αυτό που τον πονά, δεν είναι ο αφόρητος πόνος της σύγκρουσης, της έκρηξης ή του πλακώματος από έναν βράχο, αλλά ο πόνος του εξευτελισμού, τον οποίον τον μοιράζεται με τον θεατή.

Λίγο πριν τον Road Runner και τον Wile E. Coyote, στα 1948 έκανε την εμφάνισή του ο Martin ο Αρειανός.

O πρώτος από τους πιό γνωστούς χαρακτήρες του στην σειρά Looney Tunes ήταν ο Pepe le Pew (1945), το γαλλόφωνο - με γαλλική προφορά καλύτερα - "καρδιοκατακτητή" κουνάβι με την κάποια ψύχωση για τις γάτες...

   Το 1951, με το Rabbit Fire, ο Jones και οι συνεργάτες του αλλάζουν τον χαρακτήρα του Ντάφυ Ντακ από τρελό σε εγωπαθή που θέλει να ξεπεράσει τον Μπαγκς Μπάνυ. Στα 1953 έχουμε ένα από τα αριστουργιματικά καρτούν του, το Duck Amuck (το Amuck αποτέλεσε και ψευδώνυμο του Jones). Εϊναι ένα πανέξυπνο παιχνίδι που σκαρφίστηκε ο JOnes, με τον Ντάφυ να είναι ο πρωταγωνιστής ενός καρτούν, στο οποίο όμως ξαφνικά και στα καλά των καθουμένων ο σκηνοθέτης αλλάζει τα σκηνικά , τους ήχους και την ιστορία όλη. Μέχρι στο τέλος να φανεί ποιός είναι ο σκηνοθέτης-animator.

Στα 1953, την ίδια χρονιά, για ένα μικρό χρονικό διάστημα το στούντιο animation της WB έκλεισε και ο Jones δούλεψε για το διάστημα αυτό στην Ντίσνεϋ. Οι Warners μπορεί να είχαν μία μεγάλη επιείρηση, αλλά αυτό δεν σημαίνει ότι ήξεραν ακριβώς τί έκανε. Σε μία συνέντευξή του ο Jοnes αναφερόμενος στον Jack Warner, απαντώντας σε ερώτηση για το πώς τον έβλεπε σαν εργοδότη, μας δίνει στοιχεία για τον αδερφό του, Harry: "Ε, ήταν σα να μην υπήρχε (ο Jack). Δεν είχαμε καμμία σχέση (επαγγελματική) με τον jack Warner. Μετά από 15 χρόνια σκηνοθεσίας (και το άλλο άτομο που ήταν παρών, ο Friz Freleng, σκηνοθετούσε για περισσότερα χρόνια) προσκληθήκαμε επιτέλους για να πάρουμε μαζί του δείπνο στο δωμάτιο δείπνου των ανώτερων υπαλλήλων. Ήταν ένα δωμάτιο για τους υψηλόβαθμους υπαλλήλους και για τους αγαπημένους του σκηνοθέτες. Ο Jack Warner ήταν εκεί. Και ο Harry Warner ήταν εκεί. Ο Jack δεν μας μιλούσε πολύ. Μιλούσε σε άλλους για άλλα πράγματα. Αλλά ο Harry Warner είπε: "Το μόνο που ξέρω για το τμήμα καρτούν που έχουμε είναι ότι φτιάχνουμε Μίκυ Μάους". Ε, αυτό ήταν κάπως εντυπωσιακό. Για τ' όνομα του θεού, ήταν η αρχή της δεκαετίας του '50. Και έτσι, όταν φεύγαμε, είπα: "Μην ανησυχείτε, κύριε Warner. Θα συνεχίσουμε να φτιάχνουμε καλά Μίκυ Μάους". Και με χτύπησε φιλικά στην πλάτη".

Στα 1957 ο Jοnes δίνει στο κοινό το καρτούν που θεωρείται από τους περισσότερους το καλύτερό του. Ουσιαστικά, πρόκειται για μία παρωδία, το "What's opera, doc?".

Στο μικρό διάστημα που εργάστηκε στην Ντίσνεϋ, έκανε δουλειά στην Ωραία Κοιμωμένη, αλλά δεν φαίνεται κάπου στους τίτλους.
Στις αρχές της δεκαετάις του 1960, ο Jones με την σύζυγό του έγραψαν το σενάριο για την ταινία Gay Purree, αλλά μυστικά από την Warner, με την οποία είχε ακόμα συμβόλαιο (η ταινία ήταν παραγωγή της UPA). Η ταινία ολοκληρώθηκε το 1962, η Warner ανακάλυψε ότι ο Jones παραβίασε τους όρους συνεργασίας και διέκοψε το συμβόλαιό του. Έκανε το τελευταίο του καρτούν στην εταιρεία, το The Iceman Ducketh και το στούντιο της Warner έκλεισε στα 1963.
Αμέσως η MGM τον πήρε και εκεί εργάστηκε σε πολλά επεισόδια του Τομ και Τζέρρυ.

Στα 1965, η ταινία του The Dot and the Line: A Romance in Lower Mathematics πήρε το Oscar μικρού μήκους ταινίας animation.

Το ίδιο θα συμβεί με την ταινία The Bear That Wasn't, δύο χρόνια μετά. Στυλιστικά είναι minimal και limited animation, ενώ θεματικά καταπιάνεται με τον παραλογισμό της σύγχρονης κοινωνίας που θέλει να σε πείσει ότι είσαι κάτι που δεν είσαι, ξεφεύγοντας από το σύνηθες πεδίο θεματολογίας του JOnes (όπως άλλωστε και το The dot and the line). Στηλιτεύει την αποξένωση και την αλλοτρίωση, ενώ εντυπωσιακό είναι το στοιχείο πως το πρόσωπο του κεφαλαιοκράτη δεν αποκαλύπτεται, μένει απρόσωπο, ως γενική αναφορά! Στο τέλος, δίνει ένα αισιόδοξο μήνυμα, πάντως.

Το 1970 η MGM έκλεισε το τμήμα animation και ο Jones έφτιαξε πάλι ένα δικό του στούντιο. Στα επόμενα χρόνια έφτιαξε κάποια καρτούν για την τηλεόραση ενώ στα 1976 άρχισε πάλι να δουλεύει για την WB, η οποία έφτιαχνε καρτούν για την τηλεόραση πια. Ασχολήθηκε μα τα comic stips, ζωγράφιζε καρέ και έτσι ενίσχυσε την κόρη του που ασχολείτο με το αντικείμενο αυτό. Ακόμα, σχεδίασε τον Thomas Timberwolf, έναν διαδικτυακό χαρακτήρα.

O Jones είχε εργαστεί και σε σεκάνς με animation σε διάφορες ταινίες (π.χ. στο Mrs Doubtfire), έγραψε βιβλία, πήρε τρία oscar για ταινίες του και ένα ακόμα για την συνολική του προσφορά (το 1996). Πάντως, είχε αρκετές προστριβές με συναδέλφους του, όπως με τον Bob Clampett, τον οποίον κατηγόρησε για κλοπή πνευματικής ιδιοκτησίας, χωρίς όμως να είναι απόλυτα καθαρό αν η κατηγορία αυτή έστεκε ή όχι. Πέθανε από ανακοπή καρδιάς στα 2002, αλλά οι ταινίες τους μάλλον θα βλέπονται ες αεί. 

Το ελληνικό animation (Β΄ μέρος)

Πάντα με οδηγό το βιβλίο του Γιάννη Βασιλειάδη...
  Στο πρώτο μέρος, μιλήσαμε για τους Μυρμιρίδη και Κουτσούρη. Το 1974, δημιουργούν την διαφημιστική εταιρεία Το Κουνούπι. Μπορεί να μη σας λέει τίποτα το όνομα, αλλά όσοι είστε κάτι παραπάνω από 30 και κάτι, έχετε δει την δουλειά της και το σήμα της. Στην εταιρεία αυτή έγινε σημαντική δουλειά από αρκετούς Έλληνες animators και στην ουσία αυτή η δουλειά χρηματοδοτούσε την καλλιτεσνική τους δημιουργία, ενώ ταυτόχρονα και η διαφήμιση στεκόταν σε υψηλό - ειδικά για τα ελληνικά δεδομένα - επίπεδο! Σταμάτησε να λειτουργεί στα 1989. Για το Κουνούπι ο Κουτσούρης είχε πει στο περιοδικό Ως3: "Εκείνο που με ευχαριστούσε περισσότερο, ήταν όταν τα σχεδίαζα. Που έφτιαχνα τους χαρακτήρες. Οι ευρεσιτεχνίες που κάναμε πάνω στην παραγωγή, για να βρούμε τα στοιχεία που θα κάναμε κάτι διαφορετικό. Όταν παίρναμε από μια διαφημιστική εταιρεία τη δουλειά, μας έδιναν ένα σενάριο. Και πολλές φορές, επειδή δεν κάναμε μόνο κινούμενα αλλά και ταινίες με σπέσιαλ εφέ - ό,τι πιο δύσκολο, δηλαδή, υπήρχε τότε στη διαφήμιση και που σήμερα γίνονται σχετικά εύκολα με κομπιούτερ - βρίσκαμε τρόπους και τα κάναμε. Παίρναμε το σενάριο, το βάζαμε κάτω και το συζητούσαμε. Ψάχναμε τί ευρεσιτεχνία θα κάνουμε, για να βγάλουμε τις δυσκολίες. Έτσι, με πολύ κόπο και σκέψη, βγάζαμε τις ταινίες. Αυτό όμως ήταν δημιουργία.  Ακολουθεί μικρό δείγμα δουλειάς (δεν μπορούσα να σας δώσω το link μόνο από τις διαφημίσεις που ήθελα, αλλά το link λειτουργεί στέλνοντάς σας κατευθείαν στο σημείο στο οποίο ξεκινά η διαφήμιση): 

http://www.youtube.com/watch?feature=player_detailpage&v=VvZu47zLmbw#t=221s


http://www.youtube.com/watch?feature=player_detailpage&v=VvZu47zLmbw#t=265s

http://www.youtube.com/watch?feature=player_detailpage&v=ogZQFm9mW_0#t=250s

(Η διαφήμιση του εντομοκτόνου ανήκει νομίζω σε άλλη εταιρεία)

Αφού μιλάμε για την διαφήμιση, ας κάνουμε ένα μικρό βήμα πίσω. Ήδη από το 1973 τουλάχιστον (ίσως και πιό πριν, αλλά δεν είμαι σε θέση να το γνωρίζω), διαφημιστικά σποτ ελληνικών εταιριών παρουσιάζονταν στην ΕΡΤ και στην ΥΕΝΕΔ και έχουν μάλιστα μείνει θρυλικά, π.χ. ο Mr. Forte και το Ούζο 12 (ναι..."ΑΑΑΑΥΤΟ"...:D ). Συγγνώμη, αλλά ΔΕΝ γνωρίζω τις εταιρείες παραγωγής. Όποιος τις ξέρει, ας κάνει μία διόρθωση με σχόλιο. Η διαφήμιση του ούζου είναι από το 1973, του δε απορρυπαντικού νομίζω προς τα τέλη της δεκαετίας του 1970 (με μουσική υπόκρουση το Moby Dick των Led Zeppelin παρακαλώ!!!).

http://www.youtube.com/watch?feature=player_detailpage&v=ogZQFm9mW_0#t=32s

   Στα 1975 και 1977 ο Άκης Ψάιλας επανήλθε με δύο ταινίες: το 1975 με τους Τερμίτες και το 1977 με Το ρολόι. Δυστυχώς, δεν βρήκα βίντεο των ταινιών αυτών.
   Το 1975 ο γνωστός μας σκιτσογράφος  Κυρ έβγαλε την ταινία του Μύκονος. Ούτε για αυτή βρήκα κάτι.
   Στα 1979 ο Μάρκος Χολέβας μας έδωσε τα 5.684 κινηματογραφικά καρέ, μία ταινία clay animation, και την ίδια χρονιά εμφανίζεται η cut out ταινία του Μαρίνου Κάσσου Πρόλογος για μια παράσταση του Καραγκιόζη. Αργότερα, ο Κάσσος πήγε στον Καναδά για σπουδές στο animation επέστρεψε για να εργαστεί στην ΕΡΤ, στο τμήμα κινουμένων σχεδίων. Στα 1982, ο ίδιος για πρώτη φορά στην Ελλάδα χρησιμοποίησε την τεχνική της σχεδίασης επάνω στο φιλμ, στην βραβευμένη ταινία Συνοδεία. Πάλι στα 1979, ο Ιορδάνης Αναννιάδης έδωσε την καρτούν ταινία του (η οποία απευθυνόταν σε ενήλικους) Ζάχος ο Μαζόχας. Είναι η ιστορία των αποτυχημένων αποπειρών αυτοκτονίας του Ζάχου. Σύμφωνα με τον Ανανιάδη (όπως μας το μεταφέρει ο Βασιλειάδης), "η ταινία (που την σνόμπαραν τότε οι κριτικοί) είχε δημιουργηθεί με μεγάλες προοπτικές: ο Ζάχος να πρωταγωνιστεί σε μια σειρά από μικρές χιουμοριστικές ταινίες - κατά τα πρότυπα των αμερικανικών - για κινηματογράφο και τηλεόραση. Εγχείρημα συλλογικής εργασίας που θα απασχολούσε ολόκληρη ομάδα συντελεστών. Δεν υπήρξε όμως κανένα ενδιαφέρον με ανάλογη οικονομική ενίσχυση από τους παράγοντες στην τολμηρή αυτή πρόταση". Η ταινία μετείχε σε πλήθος φεστιβάλ και προβλήθηκε και σε τηλεοπτικά κανάλια του εξωτερικού.

   Δύο χρόνια μετά, ο ίδιος έδωσε τον Κύκλο. Και αυτή η ταινία καρτουνίστικη και με χιουμοριστικά στοιχεία, αλλά λίγο πιό "βαριά" θεματικά: ο κύκλος της ζωής του ανθρώπου. Η ταινία κέρδισε αρκετά βραβεία στο φεστιβάλ της Θεσσαλονίκης και Δράμας, ενώ συμμετείχε και σε φεστιβάλ στην Βουλγαρία.

Πίσω στα 1979 και στην ταινία του Στράτου Στασινού (1945-2009) Περίπατος, η οποία βραβεύτηκε και στην Θεσσαλονίκη και στην Δράμα. Παρότι θυμάμαι πως έχω δει την ταινία στα παιδικά μου χρόνια κατά την δεκαετία του 1980, εν τούτοις, δεν βρήκα το βίντεο. Αντ' αυτού, μία εικόνα από αυτήν:

Στα 1981, ο Χολέβας έδωσε την ταινία Ο επίσημος προσκεκλημένος.
Στα 1982, o Στασινός σκηνοθέτησε τα παιδιά τα οποία δίδασκε ταυτόχρονα που συμμετείχαν στην ταινία Εργαστήρι 82, στην οποία παρουσιαζόταν η πραγματική προσπάθεια αυτών των παιδιών να δημιουργήσουν animation. Η ταινία βραβεύτηκε στην Θεσσαλονίκη και στην Δράμα.
   Κλείνω το δεύτερο μέρος του αφιερώματος με αναφορά σε μία εξαιρετικά φιλόδοξη προσπάθεια που δεν βρήκε ανταπόκριση από τους αρμόδιους. Θεωρώ ότι, αν η πρόταση αυτή εφαρμοζόταν, πιθανώς να άλλαζε δραματικά η ιστορία του animation στην Ελλάδα. Αναφέρομαι στην σειρά Παντεχνής, παραγωγής Αρώνη - Ανανιάδη.
Η ιδέα βασιζόταν στο ομώνυμο βιβλίο του Χρήστου Πετρόπουλου (σε εικονογράφηση Πάνου Λαμπίρη) και την προώθησε ο Νίκος Πιλάβιος, ο γνωστός μας Παραμυθάς. Όμως, Μετά τον πιλότο, τίποτα δεν προχώρησε, γιατί κρίθηκε πως ήταν πολύ δαπανηρή. Αντιγράφω από την ιστοσελίδα του Παραμυθά: Ο ήρωας, πολυτεχνίτης και ερημοσπίτης – γι’ αυτό και Παντεχνής – είναι η καρδιά μιας φοβερής παρέας βυζαντινών: του καλόγερου Βαρυπάτη, του δάσκαλου Φιλώραιου και του Ξεχνίτζη που δεν θυμόταν ούτε ο ίδιος τι δουλειά έκανε. Τον «Παντεχνή», τον παρουσίασα πρώτα σε συνέχειες στο ραδιόφωνο, το 1977, όταν ήμουν υπεύθυνος για τα παιδικά προγράμματα του Α’ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΟΣ του ραδιοφώνου. Από το 1978 που πέρασα στην τηλεορασή, το όνειρό μου ήταν να τον κάνω σήριαλ με κινούμενα σχέδια. Μόλις το 1982 κατάφερα να μου δώσουν τα λεφτά για έναν «πιλότο», που ήταν έτοιμος στις αρχές του 1983, ύστερα από πολλών μηνών δουλειά. Έτσι για να αποτήσω «φόρο τιμής» σε όσους έπαθαν σοκ όταν έμαθαν ότι τελικά δεν θα γίνει η εκπομπή που θεωρούσαν σίγουρη θα αναφέρω την εταιρία, «ΑΡΩΝΗΣ- ΕΥΘΥΜΙΑΔΗΣ», που είχε αναλάβει την εκτέλεση της παραγωγής, μερικά ονόματα των animators που θυμάμαι: Χατζηανδρέου, Βάμβουρας, Γεωργαρίου, και μερικούς από τους ηθοποιούς που θ΄ακούσετε τις φωνές τους: Σταύρος Ξενίδης, Χρήστος Τσάγκας, Γιώργος Μιχαλακόπουλος, Νίκος Μπουσδούκος, Βασίλης Πλατάκης.


Προσωπικά θεωρώ πως, αν η σειρά πραγματοποιείτο, σήμερα θα υπήρχε μία πολύ δυνατή φουρνιά Ελλήνων animators και το ελληνικό animation θα ήταν πιό γνωστό και στο ελληνικό και στο διεθνές κοινό. Ακολουθεί ο πιλότος της σειράς.

Το ελληνικό animation (Α΄ μέρος)

   Προσωπικά μιλώντας, για να φτάσω να πω κάποια στιγμή στο απώτατο μέλλον ότι ίσως μοιάζω - και ίσως και μοιάζω (δηλαδή δεν είμαι) - με έναν animator, θεωρώ ότι είναι απαραίτητο το θεωρητικό υπόβαθρο. Στο κάδρο βάζω και τις τεχνικές και καλλιτεχνικές γνώσεις αλλά και την ιστορική γνώση. Για αυτό και έγραψα στο παρελθόν κάποια άρθρα για ορισμένους από τους πρωτεργάτες του κινουμένου σχεδίου αλλά και λίγα για κάποιες από τις σχολές. Το - προσωπικό γνωστικό - κενό υπήρχε φυσικά και ήρθε η ώρα να το καλύψω σε έναν βαθμό (και φοβάμαι μόνο σε έναν βαθμό): ποιά η ιστορία του κινουμένου σχεδίου στην Ελλάδα;

Η έρευνά μου ξεκίνησε μέσω διαδικτύου. Για να λέμε τα πράγματα με το όνομά τους, αυτά που βρήκα ήταν ελάχιστα και αποσπασματικά. Έτσι, πήγα στην πηγή: επικοινώνησα με τον Θόδωρο Μαραγκό, έναν από τους πρώτους που ασχολήθηκαν με το κινούμενο σχέδιο στην Ελλάδα και του έθεσα μερικές ερωτήσεις, τις οποίες δέχτηκε να απαντήσει, και για αυτό τον ευχαριστώ πάρα πολύ. Από εκεί και έπειτα, βρήκα το μοναδικό βιβλίο για το κινούμενο σχέδιο και γενικά για το animation στην Ελλάδα, το "Animation,Ιστορία και αισθητική του κινουμένου σχεδίου, του Γιάννη Βασιλειάδη, το οποίο μου άνοιξε τα μάτια σε σχέση με την ιστορία του animation στην Ελλάδα, καθώς ελάχιστα από αυτά που αναφέρονται στο έργο αυτό γνώριζα. 

Αυτό που μπορούμε να πούμε με βεβαιότητα για αρχή είναι πως εθνική ελληνική σχολή στο κινούμενο σχέδιο δεν υπάρχει και οι περισσότεροι συμφωνούν πως αυτό οφείλεται στο γεγονός ότι η Πολιτεία - ας το αναφέρω έτσι γενικά - δεν ενδιαφέρεται καθόλου για το μέσον, τόσο σε ό,τι αφορά την χρηματοδότηση, όσο και στο επίπεδο των σπουδών (στα ΤΕΙ Αθήνας μόνο παραδίδονται μαθήματα animation σε κάποια εξάμηνα στο τμήμα Γραφιστικής, ως προαιρετικά αν έχω καταλάβει καλά).

Τα πρώτα κινούμενα σχέδια στην Ελλάδα.

   Το πρώτο κινούμενο σχέδιο στην Ελλάδα εμφανίστηκε 40 χρόνια και επιπλέον μετά την γέννηση της τέχνης. Η ταινία "Ο Ντούτσε αφηγείται" του Σταμάτη Πολενάκη. Τα τελευταία χρόνια αρκετός κόσμος είχε την ευκαιρία να δει την μικρού μήκους αντιφασιστική ταινία, μέσω του διαδικτύου.

Ο Πολενάκης ετοίμασε στην Σίφνο τα σχέδια ήδη από τον χειμώνα του 1942, αλλά φυσικά δεν είχε τα μέσα να κινηματογραφήσει. Ερχόμενος στην Αθήνα το 1945 έκανε την κινηματογράφηση με την βοήθεια των Πρόδρομου Μεραβίδη και Παναγιώτη (;) Παπαδούκα. Η τεχνική που χρησιμοποιήθηκε ήταν η papier de coup και θα είμαι ειλικρινής: ΔΕΝ την γνωρίζω.

   Προσωπικά δεν γνώριζα ότι το δεύτερο κινούμενο σχέδιο γυρίστηκε το 1946. Ήταν το "Σιγά τους κεραυνούς" του Γιάννη Ρουσσόπουλου και αφορά σε χιουμοριστικά επεισόδια με τους Ολύμπιους θεούς. Ψάχνοντας στο διαδίκτυο, δεν βρήκα την ταινία. Ενώ ο Βασιλειάδης αναφέρει ως χρονιά παραγωγής το 1946, στο διαδίκτυο ως έτος παραγωγής αναφέρεται το 1947. Παραγωγοί ήταν ο Γιώργος και ο Γιάννης Ρουσόπουλος ενώ ως σεναριογράφος και σκηνοθέτης δίνεται ο Παύλος Βαλασάκης. 

   Από το 1946 και μέχρι το 1964 υπάρχει ένα μεγάλο κενό, όπως γράφει και ο Βασιλειάδης. Και αναφέρει:  "Το 1964 κάνουν την εμφάνισή τους οι κινούμενες κούκλες του Γιώργου Διζικιρίκη στην ταινία του Βασίλη Γεωργιάδη Γάμος αλά ελληνικά". Με πολύ φτωχά μέσα, το πρώτο stop motion διαρκεί κάπου στα 8 λεπτά μέσα στην ταινία και νομίζω ότι όλοι θυμόμαστε σκηνές από αυτό. Ως μία από τις σεναριογράφους της ταινίας εμφανίζεται η Μαρία Πολενάκη, αλλά δεν γνωρίζω ποιά η σχέση της με τον Σταμάτη Πολενάκη που προαναφέρθηκε. Πάντως, έχω την εντύπωση ότι και σε άλλες ελληνικές ταινίες της εποχής θα βρούμε στους τίτλους αρχής animation, θαρρώ με την μορφή του cut out κυρίως.

Το μόνο κομμάτι στο διαδίκτυο από το "Γάμος αλά ελληνικά" που βρήκα με σκηνές που περιλαμβάνουν και animation είναι το ακόλουθο:

Θα πάμε στα 1967 μετά και στην ταινία "Ένας φίλος από το διάστημα", με ένα τμήμα της  να είναι πάλι stop motion. Σκηνοθέτης ο Χρήστος Διατσίνης, σενάριο ο Γιάννης Τζιώτης, μουσική ο Μίμης Πλέσσας. Ούτε για αυτή την ταινία κατάφερα να βρω κάτι περισσότερο, βασικά σκηνές της.

Το 1969, βγήκαν δύο ταινίες κινουμένων σχεδίων. Για την πρώτη δεν έχω να σας δώσω κάτι παραπάνω, παρά τον τίτλο: "Ο Καραγκιόζης και ο δράκος". 

Η δεύτερη ταινία εκείνης της χρονιάς, είναι το "Τσουφ" του Θόδωρου Μαραγκού.

Με αφορμή την ιστορία ενός χιλιάρικου, ο Μαραγκός δίνει το χαρακτηριστικό της εποχής: πώς το χρήμα εξουσιάζει τα πάντα. Η ταινία πήρε το πρώτο βραβείο στο Φεστιβάλ Θεσσαλονίκης. Η ταινία ολοκληρώθηκε με τα πενιχρά μέσα που διέθετε ο δημιουργός. Άλλωστε, αυτό συμπυκνώνει και την ιστορία του animation στην Ελλάδα: ένας ιδιότυπος ρομαντισμός το κινεί ή το συντηρεί.

Έναν χρόνο μετά, ο Κρίστιαν Σούρλος μας έδωσε "Τα μαλλιά", τα οποία κέρδισαν ειδική διάκριση στο 1ο Πανελλήνιο Φεστιβάλ Μικρού Μήκους το ειδικό βραβείο, ενώ ο Άκης Ψαΐλας παρουσίασε στο κοινό την ταινία "Η χειραφέτηση". Δυστυχώς, ούτε για αυτές τις δύο τυαινίες έχω να σας δώσω κάτι περισσότερο.

Στα 1971, ο Μαραγκός μας δίνει την δεύτερή του ταινία κινουμένων σχεδίων, το - αρκετά γνωστό νομίζω - "Σσσστ", μία υπαινικτική και σατυρική ματιά στα όσα γίνονταν στην διάρκεια της χούντας και στο πώς τελικά επιβαλλόταν ο νόμος της σιωπής. Η ταινία κέρδισε το πρώτο βραβείο στο Φεστιβάλ Θεσσαλονίκης και το βραβείο ΕΤΒΑ.

Εδώ, νομίζω ότι καλό να σας δώσω τις ερωτήσεις που έθεσα στον κύριο Μαραγκό και τις απαντήσεις που έδωσε.

Ερ.: Με ποιά μέσα μπορούσε να δημιουργήσει κάποιος κινούμενο σχέδιο στα χρόνια που εσείς φτιάξατε το "Τσουφ" και το "Σσσστ"; Υπήρχαν αυτά ή έπρεπε να πληρώσετε από την τσέπη σας για μηχανήματα κτλ;

Θ. Μαραγκός: Υπήρχε τότε άλλη τεχνολογία όσον αφορά την κινηματογράφηση των κινουμένων σχεδίων. Μιλάμε για φίλμ κι όχι για βίντεο

Το βασικό μηχάνημα ηταν η τρικέζα. Ενα μηχάνημα ειδικό για αυτή τη δουλειά. Την τρικέζα την είχαν δυο τρία εργαστήρια κινηματογράφου τα οποία φυσικά τα πληρώναμε. Ο τρόπος που σχεδιάζαμε παραμένει ο ίδιος σχεδόν και σήμερα, με οδήγο, διαφανές χαρτί κτλ.(Μιλάμε για το διδιάστατο σχέδιο)

Ομως για να φτάσουμε στην τρικέζα έπρεπε με απόλυτη ακρίβεια να υπολογίσουμε πόσα καρέ (φωτογραφίες) θα τραβήξουμε το κάθε σχέδιο ( Το κάθε δευτερόλεπτο έχει 24 καρέ), τι κινήσεις θα κάναμε, κτλ. Κι αν ο υπολογισμός ήταν επιτυχής θα είχαμε, όταν εμφανιζόταν το φίλμ και μονταρισμένο σχεδόν το έργο.

Βέβαια υπ όψιν τότε στην Ελλάδα δεν υπήρχε ούτε σχολή ούτε εργαστήριο κινουμένου σχεδίου.

Το έμαθα μόνος μου.

Ερ.:   Πόσο επηρέασε η κοινωνικοοικονομική κατάσταση κατά την περίοδο της χούντας την δημιουργία αυτών των ταινιών; Στάθηκε έμπνευσή σας; και σε ποιόν βαθμό; 

Θ. Μαραγκός:  Τόσο στο ΤΣΟΥΦ (1969), όσο και στο ΣΣΣΣΤ(1971) δημιουργήθηκαν μέσα σε μια πολύ ταραγμένη εποχή(Χούντα) που είχε άμεσα αρνητική επίδραση στην ζωή μου και μάλιστα στο καλλιτεχνικό μου ξεκίνημα. Ηταν φυσικό η αντίθεσή μου και η αντιδρασή μου να αποτυπωθεί στο έργο μου.

Η έμπνευσή μου είχε να κάνει με το οραμά μας εκείνη την εποχή του οποίου η χούντα εμπόδιζε την υλοποιησή του.

Ερ.:  Προσπάθησε η χούντα να παρέμβει στις δημιουργίες σας πριν και μετά την ολοκλήρωση των ταινιών κινουμένων σχεδίων; Απειληθήκατε προσωπικά εσείς ή και συνεργάτες σας; 

Θ. Μαραγκός: Κυρίως στο ΣΣΣΣΤ η χούντα αντέδρασε.Γύρω απο αυτό το έργο έγινε ολόκληρη μάχη στην επιτροπή προκρίσεως του φεστιβάλ Θεσσαλονίκης 1971. Ο χουντικός εκπρόσωπος απαίτησε να κοπεί και να μην προβληθεί αλλά σύσσωμη η επιτροπή παραιτήθηκε αμέσως με αποτέλεσμα να αναγκαστούν οι χουντικοί να ανακαλέσουν για να μην τιναχθεί το φεστιβάλ στον αέρα.

Η πραγματική απειλή δεν προήλθε απο τα κινούμενα σχέδια.Προήλθε απο τα γεγονότα που είχα κινηματογραφίσει μαζί με έναν φίλο, τα οποία είχαν να κάνουν με τα κυνηγητά και τις συλλήψεις της χουντας, καθως και με τις εξεγέρσεις των φοιτητών. Τα οποία στείλαμε κρυφά στο εξωτερικό. Η προβολή τους στο εξωτερικό έφερε μεγάλη ανατάτωση στην χούντα. Εψαχναν να βρούν ποιός η ποιοί τα κινηματογράφησαν και ποιοί τα έστειλαν στο εξωτερικό. Ευτυχώς δεν μας βρήκαν.

Ερ.:  Σκεφθήκατε να ασχοληθείτε πάλι με το κινούμενο σχέδιο; αν ναι, τί ήταν αυτό που τελικά σας απέτρεψε; 

Θ. Μαραγκός:  Η πολιτεία γενικά, το υπουργείο πολιτισμού δηλαδή, δεν ενδιαφέρθηκε για αυτό το νέο καλλιτεχνικό "είδος", το ελληνικό κινούμενο σχέδιο, που εμφανίστηκε εκείνη την εποχή στην Ελλάδα. Ηθελα να κάνω μια ταινία μεγάλου μήκους με κινούμενο σχέδιο Δεν βρήκα ανταπόκριση. Όταν κουράστηκα το παράτησα. Τα τελευταία χρόνια το έχω ξαναρχίσει. Το έχω συνδιάσει με ντοκυμαντέρ. Εχω κάνει κινούμενο σχέδιο στο BLAGK ΜΠΕΕΕ και περισσότερο στο ΑΡΚΕΙ ΝΑ ΦΑΙΝΟΝΤΑΙ ΩΡΑΙΑ. Επίσης αν μπείς στο Υou Τube και γράψεις ΚΑΛΩΣ ΗΛΘΑΤΕ ΣΤΗΝ ΧΩΡΑ ΤΟΥ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ θα δείς ενα εξάλεπτο φιλμάκι κινουμένων σχεδίων, απόσπασμα απο την τελευταία μου ταινία ΟΙ ΚΛΕΦΤΕΣ ΤΟΥ ΧΡΟΝΟΥ 

Ερ.:  Κατά την γνώμη σας, γιατί το κινούμενο σχέδιο, γενικά το animation, δεν έχει "ποιάσει" στην Ελλάδα. 

Θ. Μαραγκός:  Όποια τέχνη είναι ακριβή στην Ελλάδα δεν χρηματοδοτείται και δεν υποστηρίζεται 

Το "Σσσστ" γέννησε πολλές προσδοκίες για το ελληνικό κινούμενο σχέδιο - το animation γενικότερα - αλλά η απουσία στήριξης (το λέει άλλωστε ο ίδιος) τον απέτρεψε από το να προχωρήσει στο μέσο. Άλλωστε, σε κανέναν δημιουργό δεν δόθηκε η αναγκαία βοήθεια: πάντα ο ρομαντισμός - καλώς εννοούμενος - θα είχε τον πρώτο λόγο.

ΤΟ 1971 εμφανίζεται ο Ιορδάνης Ανανιάδης με την "Πανδαισία" του, η οποία αναφέρεται στη ζωή των Ολύμπιων θεών και με την οποία κέρδισε το βραβείο πρωτοεμφανιζόμενου σκηνοθέτη στο Φεστιβάλ της Θεσσαλονίκης. Πώς το μαντέψατε; ΔΕΝ βρήκα την ταινία...Πάντως, ο Ανανιάδης συνέχισε και στα επόμενα χρόνια να έχει παρουσία στον χώρο του animation (θα τα δούμε στο δεύτερο μέρος).

Το 1973 έρχεται η "Γραμμή" των Νάσου Μυρμιρίδη και Γιάννη Κουτσούρη να γίνει η πρώτη ελληνική ταινία κινουμένων σχεδίων που έτυχε διεθνούς διάκρισης, καθώς βραβεύτηκε στο Φεστιβάλ του Ζάγκρεμπ με το Ειδικό Βραβείο Τηλεόρασης, ενώ πήρε και το  Βραβείο μικρού μήκους ταινίας με υπόθεση στην Θεσσαλονίκη. Βρήκα ένα δείγμα περίπου μισού λεπτού (η ταινία είχε διάρκεια 3 λεπτά).

Την ίδια χρονιά εμφανίστηκε η ταινία "Άνθρωπος και ευτυχία" του Θόδωρου Μαμβουρέλη, με την οποία συμμετείχε στο Φεστιβάλ της Θεσσαλονίκης.

Το πρώτο μέρος τους αφιερώματος στο ελληνικό animation το κλείνω με αναφορά στην ταινία "Smile" του Γιώργου Σηφιανού, ταινία η οποία γυρίστηκε πριν την πτώση της χούντας και ήταν μία επικριτική ματιά στον αμερικάνικο τρόπο ζωής. Όχι, δεν βρήκα την ταινία.

Θα επανέλθω εν ευθέτω με το δεύτερο μέρος.

Παράκληση: όποιος γνωρίζει στοιχεία ή θέλει να διορθώσει πράγματα τα οποία ενδεχομένως παραθέτω λανθασμένα ή να δώσει συνδέσμους για κάποια από τις ταινίες που λείπουν, παρακαλώ (=επιβάλλεται) να το κάνει!!!

Walt Disney: Ό,τι λάμπει, δεν είναι χρυσός.

     Με αυτό το άρθρο θα στενοχωρηθούν οι οπαδοί του Γουόλτ Ντίσνεϋ, αλλά ΟΧΙ όσοι αγαπούν τις ταινίες της Disney.
   Ο λόγος για τις σκοτεινές πτυχές του Walt Disney και όχι για το έργο του. Στο μέλλον, θα ασχοληθώ με το έργο των Disney Studios. Εδώ, με ενδιαφέρει άλλο. Και κάνω σαφή διαχωρισμό μεταξύ του Disney ως προσώπου και της εταιρείας Disney. Άλλωστε, η σχέση του Γουόλτ Ντίσνευ με τους συνεργάτες και τους υφισταμένους του δεν ήταν πάντα η καλύτερη - πολλές φορές έφτανε σε ακραίες καταστάσεις, αποχωρήσεις, απεργίες κτλ - και εδώ θα επιχειρήσω να δώσω λίγα στοιχεία που ίσως φωτίζουν λίγο και αυτή την διάσταση.
     Σε σχέση με όλους τους προηγούμενους πρωτοπόρους, ο Walt Disney (γεννημένος το 1901) δεν είχε τόσο δύσκολα παιδικά χρόνια, χωρίς αυτό να σημαίνει πως ήταν και τα καλύτερα. Πάντως, την οικονομική πίεση δεν την γνώρισε σε τόσο μεγάλο βαθμό. Όμως, δεν είναι αυτά τα βιογραφικά στοιχεία που θα μας απασχολήσουν εδώ.

     Θα σταθούμε σε μία χρονική περίοδο που εκτείνεται από το 1933 περίπου μέχρι τα μέσα της δεκαετίας περίπου του 1950.Θα χωρίσουμε αυτή την περίοδο σε τρία μέρη και θα ασχοληθούμε με τις πολιτικές και κοινωνικές πεποιθήσεις του Ντίσνεϋ.

Επαφές με τους Ναζί;
     Πριν το 1935, θα σταθούμε λίγο στα 1932 και σε μία ταινία του, το Wayward Canary, εμφανίζεται από το πουθενά ένας αναπτήρας με μία σβάστικα, την περίοδο που ο Χίτλερ ήταν έτοιμος να ανέλθει στην εξουσία της Γερμανίας (δες στο παρακάτω βίντεο, στο 3:19 κ.ε.). Σημειώνω βέβαια ότι το σύμβολο είναι η δεξιόστροφη σβάστικα και όχι η αριστερόστροφη, αλλά σε εκείνη την περίοδο ελάχιστοι Αμερικανοί θα αναζητούσαν την διαφορά. Όπως και να έχει, γεννιούνται ερωτηματικά από την χρήση του συμβόλου (τόσα αμερικάνικα σύμβολα μπορούσε να αξιοποιήσει).

Αυτό, λοιπόν, είναι ένα στοιχείο, κάποιος θα μπορούσε να πει τυχαίο. Όμως, αν το συνδέσει κανείς με το επόμενο, αρχίζει να "ψυλλιάζεται" άλλα πράγματα.
     Στα 1933 ο Fritz Julius Kuhn δημιουργεί την German-American Foundation ή German-American Bund, μία φιλοναζιστική οργάνωση στην Αμερική, η οποία μάλιστα στις παραομνές του Β΄ Παγκοσμίου Πολέμου οργάνωσε εντυπωσιακές παρελάσεις στην Νέα Υόρκη. Ο Art Babbitt, μεγάλος καρτουνίστας που τότε ήταν υπό τις οδηγίες του Ντίσνεϋ, ήταν εκείνο το διάστημα συμπαθών των Ναζί και παρακολούθησε συγκεντρώσεις του Bund, δηλώνοντας σαφώς ότι και το αφεντικό του τις παρακολουθούσε συχνά.

Η σημαία της German American Bund. Και εδώ, πάντως, η σβάστικα είναι δεξιόστροφη.

   Δύο χρόνια αργότερα, η San Francisco Weekly ανέφερε πως έγινε μία ιστορική συνάντηση ανάμεσα στον Walt Disney και τον Αδόλφο Χίτλερ. Η είδηση, με επίσημα έγγραφα, δεν έχει πιστοποιηθεί ή διασταυρωθεί. Το διαπιστωμένο, όμως, είναι ότι ο Ντίσνεϋ μαζί με τον αδελφό του Roy είχαν πάει οδικώς στην Ναζιστική Γερμανία στα 1935, για την εταιρεία. Ο υπουργός προπαγάνδας των Ναζί Γιόζεφ Γκέμπελς γνώριζε ότι την χώρα επισκέπτονταν οι δύο αδελφοί και κανόνιζε να υπάρξουν συναντήσεις στο Μόναχο. Αν και με ποιούς συναντήθηκαν, δεν φαίνεται προς το παρόν κάπου επίσημα και, ως γνωστόν, scripta manent. Είναι, πάντως, εξαιρετικά δύσκολο να έγινε συνάντηση με τον ίδιος τον Χίτλερ, χωρίς να έχει επισήμως καταγραφεί από την Γραμματεία του Αδόλφου. Πάντως, αμέσως μετά την Γερμανία τα δύο αδέρφια πήγαν στην Ιταλία και στην Ρώμη τους υποδέχθηκε ο Μουσολίνι σαν ήρωες του πολιτισμού...
Και τα δεδομένα αυξάνουν. Η Λένι Ρίφενσταλ είπε ότι μετά την Νύχτα των Κρυστάλλων (9 Νοεμβρίου του 1938), η ίδια έψαξε να βρει δουλειά στο Χόλυγουντ. Όλοι αρνήθηκαν να δουν έστω το έργο της, με την εξαίρεση του Ντίσνεϋ, ο οποίος πάντως της είπε ότι δεν μπορούσε να την προσλάβει, γιατί κάτι τέτοιο θα λειτουργούσε ενάντια στα συμφέροντά του. Υπάρχουν πολλές ενδείξεις ότι ο ίδιος ήταν αντιεβραίος, ίσως και αντισημίτης και, πάντως, σφόδρα αντικομμουνιστής.

Εναντίον των κινητοποιήσεων των εργαζομένων στα studio του.
      Στα 1941, οι καρτουνίστες στα στούντιο του Ντίσνεϋ κατέβηκαν σε απεργία διαμαρτυρόμενοι για το γεγονός ότι τα ονόματά τους δεν έμπαιναν στους τίτλους - οπότε δεν αναγνωριζόταν η εργασία τους και ο κόπος τους - αλλά και για τους πολύ χαμηλούς μισθoύς, σε σχέση με τους συναδέλφους τους άλλων εταιρειών. Ο Ντίσνεϋ θεώρησε ότι το σκηνικό ήταν προσπάθεια των κομμουνιστών να καταλάβουν το Χόλυγουντ. Χτύπησε με λύσσα την απεργία και έγινε ακόμα σκληρότερος απέναντι όχι μόνο στους κομμουνιστές αλλά σε κάθε τι έστω και μερικώς προοδευτικό.

Στον Ψυχρό Πόλεμο: στην πρώτη γραμμή.
     Ο Γουόλτ Ντίσνεϋ ήταν ιδρυτικό μέλος της αντικομμουνιστικής Κινηματογραφικής Συμμαχίας για την Προστασία των Αμερικανικών Ιδεωδών στα 1944. Στα 1947 κατέθεσε στην Επιτροπή Αντιαμερικανικών Ενεργειών όπου "έδωσε" ως κομμουνιστές τους πρώην καρτουνίστες της εταιρείας του Herbert Sorrell, David Hilberman και William Pomerance. Μάλιστα, τους παρουσίασε ως πρωτοκλασάτους κομμουνιστές. Το μεγαλύτερο "λάθος" τους ήταν ότι ήταν οργανωτές του συνδικάτου τους, άρα λειτούργησε και εκδικητικά εναντίον τους. Μάλιστα, ο Ντίσνεϋ έφτασε να καταγγείλει το πρώτο σωματείο των ηθοποιών, το Screen Actors Guild, ως "κομμουνιστικό μέτωπο".

   Αυτό που μπορεί να συμπεράνει κανείς, είναι ότι η μεγαλοφυΐα του Ντίσνεϋ, άσχετα αν κάποιος θεωρεί ότι δεν είναι το Νο1 (θα έβλεπα τον Avery σε αυτή τη θέση)  δεν θα τύγχανε ποτέ τόσης αναγνώρισης, αν δεν είχε πλάι του τόσους άξιους συνεργάτες και υπαλλήλους, τους οποίους όμως έφτασε να τους καταδιώκει ο ίδιος. Και αν δεν ήταν ΚΑΙ αυτοί οι άνθρωποι, η "Αυτοκρατορία Disney" δεν θα υπήρχε.

Ο μεγαλύτερος από όλους, aka ΘΕΟΣ: κυρίες και κύριοι, ο Tex Avery

...εντάξει, εντάξει...προσωπική μου άποψη τέλος πάντων.

Ο Τεξ Άβερυ ήταν από τους ελάχιστους καρτουνίστες που κατάφερε να έχει το όνομά του πιό γνωστό - εν πολλοίς - από τους ήρωες που δημιούργησε, έχοντας ταυτόχρονα δημιουργήσει χαρακτήρες που όλοι αναγνωρίζουμε. Ίσως δεν το ξέρουν πολλοί, αλλά μπορεί οι "οπαδοί" του Άβερυ να είναι - εν αγνοία τους μάλιστα - (πολύ) περισσότεροι από αυτούς του Ντίσνευ. Και υπάρχει σοβαρός λόγος για να συμβαίνει κάτι τέτοιο.

     Γεννήθηκε στα 1908 στο Τέξας ως Φρειδερίκος Μπην Άβερυ (Frederick Bean Avery). Ήταν γιος του George Walton Avery και της Mary Augusta "Jessie" Bean. Σχετικά με τους προγόνους του, λεγόταν ότι "κρατούσε" από τον κακόφημο δικαστή Roy Bean, ο οποίος είχε κυριολεκτικά χιούμορ: που "σκότωνε" έλεγε στους φυλακισμένους του ότι θα είχαν μία δίκαιη δίκη...πριν κρεμαστούν. Άσχετα από το αν όντως ο Tex είχε ρίζες από τον δικαστή αυτόν, πάντως το χιούμορ του ήταν εξίσου δολοφονικό, αλλά για (πολύ, πάρα πολύ) καλό ετούτη τη φορά.

     Έβγαλε το σχολείο στα 1926 (αποφοίτησε από το λύκειο North Dallas). Εκεί ακουγόταν πάρα πολύ συχνά μία φράση, που ανήκε στην σχολική αργκό: "What's up doc?". 

Πήρε μαθήματα στο Arti Institute του Σικάγο, ενώ παράλληλα εργαζόταν σαν φορτοεκφορτωτής στο λιμάνι του Λος Άντζελες (με λίγα λόγια: και αυτός δούλεψε σκληρά, πριν μεγαλουργήσει πάλι δουλεύοντας) και κοιμόταν στην παραλία. Στην αρχή δεν πέτυχε κάτι σπουδαίο, αλλά τουλάχιστον μπήκε στα στούντιο των κινουμένων σχεδίων, έστω και για να χρωματίζει. Από εκεί, στις αρχές της δεκαετίας του '30, πήγε στην ομάδα του Walter Lantz στην Universal με αναβαθμισμένο σχετικά ρόλο "έμαθε" την τέχνη δουλεύοντας στο Oswald, the Lucky Rabbit). Έμεινε εκεί μέχρι το 1935 και διδάχθηκε τις αρχές του animation αλλά είδε και τα περιορισμένα - για αυτό που είχε ο Tex στον νου του - όρια του Lantz. Παράλληλα άρχισαν οι οικονομικές διαφωνίες μεταξύ των δύο αντρών. Πέρα από αυτά, κάποια στιγμή σε ένα παιχνίδι μεταξύ των καρτουνιστών του στούντιο, ένας συνδετήρας χτύπησε το μάτι του Avery στο ασπράδι. Από τότε έχασε το χιούμορ του στην προσωπική του ζωή, πήρε βάρος και έγινε τελειομανής στην δουλειά του, ενώ άρχισε να θεωρεί ότι πλέον το κινούμενο σχέδιο του χρωστούσε τα μέσα για να ζήσει. Λένε ακόμα ότι, η απώλεια της αίσθησης του βάθους στην όρασή του τον "βοήθησε" να δημιουργήσει τα μοναδικάτου καρτούν αλλά και να αναπτύξει το περίεργο σκηνοθετικό ύφος.

     Μετά τον Lantz, πήγε στο στούντιο του Leon Schlesinger, ο οποίος δούλευε ουσιαστικά για την Warner Bros.

Ο Tex ζήτησε από τον Leon - και το πέτυχε - να μπει επικεφαλής μίας ομάδς και να δημιουργεί κινούμενα σχέδια, όπως τα φανταζόταν. Σε μία περίοδο που η Warner προσπαθούσε να πετύχει την τεχνική αρτιότητα του Disney συνδυάζοντάς την με την δημιουργία πραγματικών χαρακτήρων, το αφεντικό θεώρησε ότι δεν είχε να χάσει τίποτα και είχε άδικο. Όχι απλά δεν έχασε, αλλά κέρδισε. Μαζί με τον Bob Clambett, και τον Chuck Jones εγκαταστάθηκαν σε ένα μπάνγκαλοου που το κατάτρωγαν οι τερμίτες και ονόμασαν την ομάδα τους Termite Terrace. Και αρχικά δούλεψαν όχι στο έγχρωμο Merrie Melodies αλλά στο ασπρόμαυρο Looney Tunes. Τότε άρχισαν να δημιουργούνται οι μεγάλοι μας ήρωες. Πρώτος ο Porky Pig, έστω και όχι με την γνωστή του μορφή. 

Η μεγάλη συνεισφορά του Avery στα καρτούν, είναι η τρέλα που κουβαλάνε οι χαρακτήρες του, τρέλα που με τα χρόνια θα αυξάνει, όσο εμφανίζονται οι μεγάλοι του χαρακτήρες. Οι χαρακτήρες του πιά δεν ήταν μόνο παιδικοί ήρωες, αλλά "κατάλληλοι" για να τους παρακολουθούν και μεγαλύτερες ηλικίες. Στα 1937, εμφανίζεται ο θεότρελος Duffy Duck.

O Bugs Bunny πήρε το μικρό του όνομα από τον δημιουργό του, το Ben "Bugs" Hardaway και ήταν αυτός που εισήγαγε τον χαρακτήρ του λαγού στην ακόλουθη ταινία. του 1938, μαζί με το Elmer Fudd.

Ο Bugs, δεν ήταν χαρακτήρας του Avery λοιπόν. Πάντως, το What's up doc πρωτοακούστηκε σε αυτή την ταινιούλα και προκάλεσε "πανικό" στους θεατές και φυσικά έμεινε μέχρι σήμερα. Στα 1941 ο Avery έφυγε από τον Schlesinger για τον ακόλουθο λόγο, ενδεικτικό του ύφους του Avery: στην τελευταία ταινία με τον Bugs Bunny, σε μία σκηνή ο Bugs και το σκυλί που τον κυνηγά ανεβαίνουν και πέφτουν από έναν λόφο τρεις φορές και ο Bugs λέει μία ατάκα που εκείνα τα χρόνια θεωρείτο σεξουαλικό υπονοούμενο ("Hold on to your hats, folks. Here we go again").  Τελικά, "πέρασε" του Schlesinger. Και εκεί χώρισαν οι δρόμοι τους (πρόκειται για την τελευταία σκηνή στο επόμενο βίντεο).

Έτσι, ο Avery πήγε στην Metro-Goldwyn-Mayer όπου πήγε το ταλέντο του για gags στα άκρα. Δούλεψε φτάνοντας την τρέλα του σε δυσθεώρητα ύψη. Στην MGM ήρθαν και πρώην συνεργάτες του Disney και έτσι η ποιότητα της δουλειάς ήταν ακόμα υψηλότερη. Έτσι, στα 1942, δημιουργήθηκε το καρτούν The Blitz Wolf, μία παρωδία του Αδόλφου Χίτλερ.

Έναν χρόνο μετά, εμφανίστηκε και ο Droopy, με το λύκο να παραμένει ως ένας από τους κεντρικούς ήρωες.

Την ίδια περίοδο, ασχολήθηκε με τα κλασσικά παραμύθια, αλλά όχι με τον ...κλασσικό τρόπο. Πήρε τις γνωστές ηρωίδες, κυρίως την Κοκκινοσκουφίτσα και την Σταχτοπούτα, και τους έδωσε την μορφή των πολύ γνωστών pinup girls, κρατώντας φυσικά τον λύκο στην θέση του και σε... φόρμα. Φυσικά, κατηγορήθηκε για έντονο σεξουαλισμό και ακατάσχετη χρήση φαλλικών συμβόλων. Πάντως, μία από τις πηγές έμπνευσης για την δημιουργία της Jessica Rabbit, ήταν και τα σχέδια αυτά του Tex Avery.

 

Θα θυμάστε ίσως και την σειρά από κινούμενα σχέδια που αφορούσαν στο "μέλλον"

Στα 1953, ο Avery πήγε στον Lantz και δημιούργησε μία από τις πιό επιτυχημένες φιγούρες της σειράς, τον Chilly Willy, τον πιγκουίνο. Αλλά και εκεί δεν κάθισε παρά δύο χρόνια. Μετά, μπήκε στον κόσμο της τηλεόρασης, δημιουργώντας διαφημιστικά για διάφορα προϊόντα. Από τότε η καριέρα του περιορίστηκε σε λίγα επεισόδια με τον Droopy και άλλους λιγότερο επιτυχημένους χαρακτήρες για διάφορους εργοδότες (π.χ. την Hanna Barbera). 

Για τον Tex Avery έχει γραφτεί ότι είναι κάτι αντίστοιχο του Πιραντέλο και του Μπρεχτ για το κινούμενο σχέδιο. Δεν ακούγεται πολύ λάθος. 

Πέθανε στα 1980.

Walter Lantz: Πίσω από έναν μεγάλο άνδρα, κρύβεται μία μεγάλη γυναίκα...

...και για να αποφευχθούν εξ αρχής οι παρεξηγήσεις, ο τίτλος δεν αφορά στις σεξουαλικές προτιμήσεις του Γουόλτερ Λάντς, ο οποίος άλλωστε δεν ήταν ομοφυλόφιλος.
     Θα δούμε πέντε πράγματα λοιπόν για ακόμα έναν ήρωα τον παιδικών μας τηλεοπτικών χρόνων.
     Ο Γουόλτερ Λαντς, λοιπόν, γεννήθηκε σε μία περιοχή της Νέας Υόρκης στα 1900. Γονείς του ήταν οι Ιταλοί μετανάστες Φραντσέσκο Πάολο Λάντζα και Μαρία Γκερβάζι. Ένας υπάλληλος στο γραφείο μεταναστών αγγλοποίησε το επίθετο, όπως συνέβαινε πολύ συχνά εκείνη την εποχή στις ΗΠΑ.
     Είναι αξιοσημείωτο πως οι γονείς του Γουόλτερ ΔΕΝ τον αποθάρρυναν από το να ασχοληθεί με την τέχνη, παρότι φτωχοί. Μάλιστα, παρακολούθησε το πρώτο του κινούμενο σχέδιο στα 1916, την "Gertie" του γνωστού μας Winsort McCay. Ίσως η ιταλική κουλτούρα να έπαιξε κάποιον ρόλο, αλλά δεν έχει σημασία μεγάλη πλέον. Άλλωστε, οι συνθήκες της ζωής ανάγκασαν τον Γουόλτερ από την μικρή εφηβική ηλικία να εργαστεί σε ένα συνεργείο αυτοκινήτων. Όμως, δεν θα έμενε για πάρα πολύ εκεί.
Ένας καλοστεκούμενος πελάτης, ο Φρεντ Κάφκα, πρόσεξε τα σκίτσα του Λαντς στον πίνακα ανακοινώσεων του συνεργείου  και χρηματοδότησε τις σπουδές του στην Art Students League. Ο Κάφκα ακόμα τον "έσπρωξε" στην εφημερίδα  New York American που είχε ο William Radolph Hearst και εργάστηκε εκεί σε διάφορες δουλειές, σαν αντιγραφέας. Εργαζόταν το πρωί και το βράδυ πήγαινε στην σχολή. Ο Hearst άνοιξε ένα δικό του στούντιο κινουμένων σχεδίων και ο Λαντς βρήκε γρήγορα δουλειά εκεί, ως βοηθός του Vernon (George) Stalling. Το  στούντιο διηύθυνε ο Gregory La Cava και σε αυτό εργάζονταν τότε και άλλα ιερά τέρατα του κινουμένου σχεδίου, όπως ο Isador Klein (που δημιούργησε τον ξεχασμένο εν πολλοίς Mighty Mouse), και τον Grim Natwick (δημιουργό της Betty Boop). Εκεί ο Λαντς έμαθε τις βασικές και τις εξελιγμένες, για τότε, τεχνικές στο κινούμενο σχέδιο.

     Στα 18 του ο Λαντς έκανε όλη την παραγωγική διαδικασία μίας ταινίας μόνος του, κυρίως με την τεχνική της μίξης animation με ζωντανή δράση στην σκηνή, κάτι συνηθισμένο τότε. Γρήγορα ο  Hearst παράτησε την επιχείρηση του κινουμένου σχεδίου και ο Γουόλτερ πήγε και εργάστηκε στο στούντιο του John R. Bray. Δούλεψε επάνω στην σειρά Jerry on the job και τον Στρατηγό Heeza Liar (λογοπαίγνιο με την φράση He is a liar), ενώ δημιούργησε και τον πρώτο του χαρακτήρα, τον Dinky Doodle. Γρήγορα, μάλιστα, ξεπέρασε στην ιεραρχία τον Stallings, αλλά η επιχείρηση του Bray είχε φτάσει τα όριά της, όχι τόσο επιχειρηματικά αλλά καλλιτεχνικά. Ή, τουλάχιστον, αυτό θεώρησε ο Λαντς και μάλλον είχε δίκιο. Άλλωστε, μπήκε λουκέτο στα 1927. Έφυγε, τότε, για το Χόλλυγουντ, καθώς η δουλειά στο κινούμενο σχέδιο στην Νέα Υόρκη γενικά τότε δεν είχε προοπτική.
     Όμως, το διάστημα 1927-28 ήταν γενικά περίεργο για τον φίλο μας. Στο Χόλλυγουντ δεν μπορούσε να πιάσει δουλειά, διότι τον χώρο είχε καλύψει με δικούς του ανθρώπους ο Ντίσνεϋ και επέστρεψε στην νέα επιχείρηση του Bray, όπου εργάστηκε στις ζωντανές του κωμωδίες, στην νέα παραγωγή που ο τελευταίος είχε ετοιμάσει, αλλά με άσχημες εργασιακές συνθήκες. Έφυγε από εκεί και εργάστηκε στο Χόλλυγουντ πάντα σε διάφορες δουλειές στην βιομηχανία του κινηματογράφου, σχεδιάζοντας πάνω στην πλοκή κάποιους έργου, δηλαδή μία πρώιμη μορφή του storyboard. Έκανε διάφορες δουλειές, όπως ημιαπασχολούμενος σοφέρ για τον μεγάλο Carl Laemmle, το αφεντικό των Universal Studios. Εκεί του παρουσιάστηκε η μεγάλη ευκαιρία.

Η Universal είχε τα δικαιώματα του χαρακτήρα του Disney, Oswald, the Lucky Rabbit (Όσβαλντ, ο τυχερός λαγός: ο Ντίσνεϋ είχε ένα μικρής χρονικής διάρκειας με τα στούντιο) και την σειρά κιονυμένων σχεδίων διαχειριζόταν μία θυγατρική της Universal. Διάφορα γεγονότα οδήγησαν τον Laemmle να απολύσει όλους τους υπεύθυνους της θυγατρικής, αλλά γνωρίζοντας πως ο Όσβαλντ δεν ήταν για πέταμα, έψαχνε να βρει τον άνθρωπο που θα μπορούσε να τον "τρέξει". Και αυτός ήταν ο σοφέρ του φυσικά. Η δουλειά έγινε απευθείας στα στούντιο της Universal και ξεκίνησε τότε μία μακρόχρονη σχέση του Λαντς με την εταιρεία αυτή. Λέγεται, μάλιστα, ότι ο Λαντς πήρε την δουλειά αυτή, αφού την κέρδισε σε μία παρτίδα πόκερ. Αστικός μύθος ή όχι, ο Γουόλτερ άρπαξε την ευκαιρία που του δόθηκε.

Μάζεψε γύρω του παλιούς του συνεργάτες αλλά και νέους, όπως τον Bill Nolan,  ο οποίος είχε βελτιώσει τον Felix τον γάτο, επίσης γνωστό μας. Η πρώτη ταινιούλα της σειράς αυτής βγήκε από τους δημιουργούς αυτούς στα 1929. Μαζί με το Nolan στα 1935 ίδρυσαν μία εταιρεία η οποία συνέχισε να συνεργάζεται με την Universal και πήρε τα δικαιώματα κάποιων χαρακτήρων. Σε αυτή εργάστηκαν και κάποια μεγάλα ονόματα, με μεγαλύτερο αυτό του Tex Avery, για τον οποίον θα γράψω μία επόμενη φορά.
     Κάποια στιγμή, ο Όσβλαντ έχασε την αρχική του δυναμική και λάμψη και ο Λαντς έψαχνε για έναν χαρακτήρα που θα τον έσπρωχνε μπροστά. Το στούντιό του και αυτός έφτιαξε αρκετούς χαρακτήρες, αλλά ο Άντυ Πάντα ήταν αυτός που ξεχώρισε και από το 1939 "έσερνε το άρμα". Του έλειπε βέβαια κάτι.
Στα 1940 ο Γουόλτερ παντρεύτηκε (νυμφεύθηκε το πιό σωστό) την Grace Stafford και τώρα θα δικαιώσω τον τίτλο του άρθρου αυτού. Στον μήνα του μέλιτος, τα νεύρα του ζευγαριού τα έσπασε ένας τρυποκάρυδος που χτυπούσε ακατάπαυστα στην οροφή του σπιτιού τους. Η Γκρέις, λοιπόν, είπε στον Γουόλτερ ότι αυτός, ο τρυποκάρυδος δηλαδή, ήταν η έμπνευση που ζητούσε. Στην αρχή δεν το πολυπίστευε ο Γουόλτερ, αλλά προχώρησε την σκέψη της συζύγου του και γρήγορα έβαλε τον Woody Woodpecker πλάι στον Andy Panda στην ταινιούλα Knock Knock.

Το αποτέλεσμα άρεσε στον δημιουργό και αποφάσισε να χτίσει την σειρά γύρω από τον τρυποκάρυδο. Την φωνή με το χαρακτηριστικό γέλιο την έκανε ο Mel Blanc, ο οποίος λίγο μετά μεταπήδησε σε άλλη εταιρεία. Παρότι άλλαξε η φωνή του Γούντυ (την έκανε ο Ben Hardaway) κράτησαν το γέλιο του πρώτου ερμηνευτή. Αλλά, αυτό δεν ήταν μόνο για καλό. Όταν στα 1948 ο Γούντυ ήταν υποψήφιος για όσκαρ μουσικής και το γέλιο του Blanc ακούστηκε, ο τελευταίος κινήθηκε δικαστικά. παρότι τελικά το δικαστήριο έκρινε αθώωο τον Λαντς, καθώς ο Blanc δεν είχε κατοχυρώσει κάποιο δικαίωμα, ο Γουόλτερ τον πλήρωσε για τα δικαιώματά του - πράξη μάλλον σπάνια - και αναζήτησε άλλον για την φωνή και το γέλιο. Εν τω μεταξύ, το 1947 ο Γουόλτερ έσπασε για έναν χρόνο το συμβόλαιό του με την Universal για κάποιες διαφορές που ανέκυψαν, οπότε και για έναν χρόνο εργάστηκε για την United Artists (έπειτα, επέστρεψε στην συνεργασία με την Universal) Το θέμα, όμως, με την φωνή του Τρυποκάρυδου ήταν ανοιχτό και εδώ έρχεται πάλι να δώσει την λύση η γυναίκα του, η Γκρέις.
Στα 1950 _ ή το 1952 κατ' άλλους - , λοιπόν, ο Γουόλτερ έκανε ανώνυμα δοκιμαστικά για την φωνή του καρτούν ήρωα. Θέλησε και η Γκρέις να υποδυθεί την φωνή, αλλά ο σύζυγός της αρνήθηκε, πιστεύοντας πως θα απογοητεύονταν τα παιδιά αν μάθαιναν ότι την φωνή ενός αρσενικού ήρωα την υποδυόταν μία γυναίκα. Όμως, η Γκρέις "ήξερε κι άλλο μονοπάτι". Έστειλε ανώνυμα μία κασέτα με την φωνή της να υποδύεται τον Γούντυ στους παραγωγούς και εν αγνοία όλων βέβαια. Η φωνή της ήταν η καλύτερη και πλέον δεν γινόταν διαφορετικά, παρά να πάρει τον ρόλο, τον οποίο και κράτησε μμέχρι το 1972.
     Τότε έκλεισε το στούντιο του Walter Lantz. Ήταν το τελευταίο στούντιο της κλασσικής εποχής που έκλενε, καθώς δεν μπορούσε να σηκώσει το οικνομικό βάρος. Ήδη, είχε αρχίσει από πάρα πολλά χρόνια να δίνει ταινιούλες στην τηλεόραση, προσφέροντας μάλιστα μία μεγάλη υπηρεσία στην τέχνη του animation: όσοι θυμούνται την σειρά από την ΥΕΝΕΔ, πριν ή μετά το επεισόδιο ο ίδιος ο δημιουργός παρουσίαζε το πώς δημιουργείται ένα κινούμενο σχέδιο, δίνοντας σε αδρές γραμμές το πρώτο μάθημα για κάποιο παιδί, μάθημα ίσως χρήσιμο στο μέλλον.
     Ο Λαντς πέθανε στα 1994.