Hayao Miyazaki. η μαγεία ζει. Μέρος Α΄.

Ο Hayao Miyazaki

   "Μου βγήκε η πίστη" για να βρω έναν τίτλο για το συγκεκριμένο άρθρο. Σκόνταφτα σε τρεις τίτλους: "Θεός ή νέος Ντίσνεϋ; (not)", "Άλλη σχολή" και τέλος "ΔΕΝ είναι ο νέος Ντίσνεϋ και μας αρέσει". Τελικά, θυμήθηκα πώς ένιωσα όταν είδα το Spirited Away (περιέργως μεταφρασθέν στα ελληνικά ως Ταξίδι στην χώρα των θαυμάτων) ένα βράδυ που το Star Channel έβαλε μέσα στα μαύρα μεσάνυχτα - σχεδόν χαράματα (γενικά, το star τα κάνει αυτά: τέτοιες ώρες δείχνει συχνά-πυκνά αριστουργήματα του κινηματογράφου: άλλο θέμα αυτό βέβαια). Δεν είχα δει την ταινία, δεν ήξερα καν ποιός είναι ο Μιγιαζάκι, μου φαινόταν περίεργη ταινία αλλά δεν με άφηνε να ξεκολλήσω. Και έτσι, νά 'τος ο τίτλος.
   O Μιγιαζάκι γεννήθηκε στο Τόκιο, στις 5 Ιανουαρίου του 1941. Η οικογένεια του πατέρα του είχε μία εταιρεία με ανταλλακτικά μέρη μαχητικών αεροπλάνων και αυτό, όπως θα δούμε, επέδρασε δραματικά στο κινούμενο σχέδιό του (ο πατέρας του, Katsuji, εργαζόταν στην εταιρεία αυτή). Ο Hayao πιτσιρικάς ζωγράφιζε διαρκώς, λοιπόν, αεροπλάνα. Η μητέρα του αγαπούσε τα βιβλία και ήταν κριτική απέναντι σε πολλά κοινωνικοπολιτικά θέματα, κάτι που επέδρασε στην κοσμοθεωρία του Μιγιαζάκι, ο οποίος έγινε κομμουνιστής (μέχρις ενός χρονικού σημείου). Γρήγορα, από το 1947, η μητέρα του διαγνώστηκε με την ασθένεια της νωτιαίας φθίσης και έμεινε τελικά παράλυτη στο κρεβάτι. Και αυτό το γεγονός είχε επίδραση στο έργο του. Γενικά, ο Μιγιαζάκι χρησιμοποιεί στα έργα του πλήθος στοιχείων από τις βιωματικές του εμπειρίες. Στα παιδικά του χρόνια πρέπει να θαύμαζε τους αδελφούς Fleischer (στους οποίους "παραπέμπει" σε κάποιες από τις ταινίες του) και μόνο τις Silly Symphonies από την Ντίσνεϋ (γενικά, δεν τρέφει μεγάλη εκτίμηση για το σύνολο έργο της Ντίσνεϋ, κατά κάποιους λόγω του τρόπου αφήγησης της ιστορίας στις ταινίες της) και είναι  μεγάλος θαυμαστής του Bugs Bunny.
   Αφού άλλαξε πολλές φορές σχολεία λόγω των συνθηκών της εποχής, κατέληξε στο λύκειο της Toyotama και, όπως πολλοί νέοι Ιάπωνες την εποχή εκείνη, ήθελε να ασχοληθεί με το manga. Μεγάλη επίδραση άσκησαν τα σκίτσα του Osamu Tezuka, τον οποίο, σύμφωνα με τον ιδίο, προσπαθούσε να μιμηθεί τελικά παρά να "πατήσει" επάνω του δημιουργικά. Η πρώτη γιαπωνέζικη ταινία που τον οδήγησε στο να πάρει την απόφαση ότι θα ήθελε να γίνει animator, ήταν το Hakujaden (Ο θρύλος του Λευκού Φιδιού). Το πρόβλημά του ήταν πως, ενώ μπορούσε να σχεδιάσει θαυμάσια μηχανές κάθε είδους, αντιμετώπιζε πρόβλημα με την ανθρώπινη μορφή. Αυτό το ξεπέρασε δημιουργώντας ένα δικό του, προσωπικό ύφος στην σχεδίαση των ανθρώπινων χαρακτήρων του. Πριν, όμως, το πετύχει αυτό, είχε αποφασίσει να ακολουθήσει διαφορετική καριέρα: πήγε στο πανεπιστήμιο του Gakushuin από το οποίο αποφοίτησε στα 1963 με πτυχίο στις πολιτικές επιστήμες και στα οικονομικά. Αμέσως, όμως εγκατέλειψε αυτόν το πεδίο για να αφοσιωθεί στο κινούμενο σχέδιο. Σε αυτή του την επιλογή, πιθανώς έπαιξε ρόλο και η ταινία Η βασίλισσα του χιονιού του Σοβιετικού Lev Atamanov, η οποία φαίνεται πως τον συγκίνησε και τον οδήγησε να ασχοληθεί με μεγαλύτερο ζήλο για την βελτίωση των προσωπικών του χαρακτηριστικών, σε ό,τι αφορά το κινούμενο σχέδιο. Και έτσι, έπιασε δουλειά στα στούντιο της Toei Animation.
   Αυτό έγινε τον Απρίλιο του 1963. Γρήγορα έγινε μέλος του σωματείου του και έναν χρόνο μετά μάλιστα έγινε και Γενικός Γραμματέας του (πολιτικά ήταν κομμουνιστής). Η πρώτη του δουλειά - ως inbetweener - ήταν σχεδόν αμέσως μετά την άφιξή του στο στούντιο, στα 1963 (μετά από ένα σύντομο διάστημα μαθητείας), στην ταινία Wanwan Chushingura  καθώς και στην τηλεοπτική σειρά "Τα ταξίδια του Γκιούλιβερ πέρα από την Σελήνη", όπου μάλιστα ήταν υπεύθυνος για την αλλαγή του τέλους της σειράς.

Στα 1968 ήταν ο βασικός animator (αλλά και concept artist και με άλλες αρμοδιότητες) στην ταινία "The Great adventure of Horus?little Norse Prince Valiant" του σκηνοθέτη, συνεργάτη και φίλου του Isao Takahata (ο οποίος, εκτός των άλλων, έχει γράψει και βιβλία για αρκετούς animators ανά τον κόσμο και ήταν επίσης κομμουνιστής). Έναν χρόνο μετά ήταν πάλι βασικός animator στην ταινία του Kimio Yabuki, Ο παπουτσωμένος γάτος, ενώ έκανε και την εικονογράφηση ενός manga κόμικ με το ίδιο θέμα, βασισμένο στην ταινία. Από εκείνο το σημείο και έπειτα, ο Miyazaki έγινε η μεγάλη φίρμα της Toei και άρχισε να έχει σκηνοθετικές αρμοδιότητες - χωρίς να έχει γίνει ακόμα σκηνοθέτης - όπως στα Flying Phantom Ship, Animal Treasure Island και στο "Αλή Μπαμπά και οι σαράντα κλέφτες". Ήδη πια είχε εμπειρία από όλους τους τομείς της παραγωγής.

O Miyazaki στα χρόνια που εργαζόταν στην Toei

   Στα 1971 έφυγε από την Toei και πέρασε από διάφορα στούντιο, ανάμεσα στα οποία και το TMS entertainment όπου μαζί με τον Takahata σκηνοθέτησε τα πρώτα έξι επεισόδια. Οι δύο σκηνοθέτες προσπάθησαν να προχωρήσουν στην παραγωγή της γνωστής σειράς "Πίπη Φακιδομύτη" σε κινούμενο σχέδιο, αλλά δεν ήρθε ποτέ η έγκριση από την Σουηδία. Έπειτα, υπήρξε ο δημιουργός δύο ταινιών μικρού μήκους στα 1972 με τίτλο Panda! Go Panda. Στα 1978 σκηνοθέτησε αρκετά επεισόδια της σειράς Future Boy Conan, μία μεταφορά ενός παιδικού βιβλίου στην τηλεόραση.

Στα 1979 δημιούργησε την πρώτη μεγάλου μήκους ταινία του, βασισμένη σε έναν χαρακτήρα που είχε ήδη δουλέψει, του Λουπέν. Έτσι, δημιούργησε το The castle of Cagliostro. Την ίδια χρονική περίοδο, σκηνοθέτησε έξι επεισόδια του Σέρλοκ Χολμς, μία συμπαραγωγή της TMS και της ιταλικής RAI, με ζώα που είχαν ανθρώπινα χαρακτηριστικά.

   Το 1982 ο Μιγιαζάκι άρχισε την έκδοση του manga comic με τον τίτλο (στα ελληνικά μεταφρασμένος) Η Ναυσικά της Κοιλάδας των Ανέμων, και δύο χρόνια μετά (στα 1984) έφτιαξε την ομώνυμη ταινία. Η όλη διαδικασία - και με το κόμικ και με την ταινία - οδήγησε τον Μιγιαζάκι στο συμπέρασμα ότι και ο κομμουνισμός είναι λάθος. Πέραν του πώς στέκεται στο θέμα ο καθένας από την σκοπιά της κοσμοθεωρίας του, αντιλαμβάνομαι πως στους περισσότερους θα φαίνεται περίεργο το πώς κάποιος απορρίπτει μία θεώρηση των πραγμάτων που έως εκείνη την στιγμή υιοθετεί, με αφορμή ένα έργο τέχνης που δημιουργεί και όχι κάποιο πολιτικό, κοινωνικό, οικονομικό γεγονός. Το μόνο που μπορώ να απαντήσω σε αυτή την απορία είναι πως, γνωστός μου που έχει ζήσει στην Ιαπωνία και τον Ιαπωνικό τρόπο ζωής μου εξήγησε πως η αντίληψη της ζωής και των πραγμάτων εν γένει είναι εντελώς διαφορετικός από τον δικό μας. 

Η ταινία αυτή περνά ποικίλα μηνύματα πασιφιστικά έως αντιμιλιατιριστικά, φεμινιστικά, οικολογικά, αντίστασης, σε ένα μετα-αποκαλυπτικό μέλλον, όπου μία πριγκήπισσα προσπαθεί να σώσει τους υπηκόους της από δύο μεγάλες στρατιωτικές δυνάμεις. Τα αεροσκάφη - ένα αντικείμενο που το ήξερε πάρα πολύ καλά - παίζουν σημαντικό ρόλο στην υπόθεση και δίνουν εξαιρετικές εικόνες. Η ταινία αυτή είναι ουσιαστικά η εισαγωγή στον μετέπειτα κόσμο του Μιγιαζάκι.

   Έναν χρόνο μετά, μαζί με τον Takahata, ίδρυσαν το Studio Ghibli και έναν χρόνο μετά το στούντιο έδωσε την πρώτη του ταινία, το Laputa: The castle in the sky. Παρότι πλέον δεν ήταν κομμουνιστής, πάντα θεωρούσε σημαντικούς τους αγώνες της εργατικής τάξης και, όταν στα 1984 βρέθηκε στην Ουαλία και ήταν μάρτυρας των αγώνων των ανθρακωρύχων στην Αγγλία, πήρε αυτές τις εικόνες μαζί του και τις ενέταξε στην ταινία αυτή, ενώ οι ίδιες σκηνές μάχης των εργατών είναι - κατά κάποιον τρόπο - και φόρος τιμής στους αγώνες των ανθρακωρύχων της χώρας του.

Πολύ δημοφιλές στο εξωτερικό είναι το φιλμ  του 1988, Ο γείτονάς μου ο Τοτόρο όπου δύο μικρά κορίτσια θα συναντηθούν με παράξενα πλάσματα και πνεύματα (η ιαπωνική ζωή επηρεάζεται εντονότατα από την υπόθεση της ύπαρξης πνευμάτων). Η αναφορά στην μητέρα των κοριτσιών που είναι κλεισμένη σε ίδρυμα για νοσηλεία είναι ταυτόχρονα φόρος τιμής στην μητέρα του δημιουργού.

Στα 1989 μας έδωσε την ταινία Kiki's delivery service, με την ιστορία μίας μικρής μάγισσας που προσπαθεί να βρει την τύχη της στην μεγάλη πολύ. Ο περίεργος και μαγικός κόσμος του Μιγιαζάκιείναι πάντα εδώ και το πέταγμα παίζει πάλι έναν πολύ σημαντικό ρόλο. Η κίνηση, ενίοτε εκπληκτικά δοσμένη (προσέξτε την ...κίνηση των αυτοκινήτων στους δρόμους στο treiler).

 Εδώ θα κλείσω το πρώτο μέρος του αφιερώματος στον Μιγιαζάκι. Ελπίζω πως σχετικά σύντομα θα ακολουθήσει το δεύτερο.

Chuck Jones, ο ...ισαπόστολος.

   Ας θεωρήσουμε το κινούμενο σχέδιο ως θρησκεία, π.χ. σαν την χριστιανική. Κατά την προσωπική μου άποψη, αν ο ιδρυτής της είναι ο Ντίσνεϋ (κατά την άποψή μου, όμως, μόνο αν τον θεωρήσουμε μαζί με τους συνεργάτες του), τότε ο Tex Avery είναι για εμένα ο ...Απόστολος Πέτρος, ο θεμελιωτής της ...εκκλησίας, αυτός που κυρίως προσελκύει τους πιστούς. Όμως, αυτός που κρατά τα κλειδιά του Παραδείσου, είναι ο άγιος Πέτρος ή, στην "θρησκεία" του καρτούν, ο Chuck Jones. Όλα αυτά βέβαια είναι πάντα προσωπική άποψη (και για να σας ...διαολίσω περισσότερο  μιας και η κουβέντα πήγε στα θρησκευτικά, για εμένα ο Ντίσνεϋ είναι κυρίως ...αίρεση :D )

   O Κάρολος Μαρτίνος (ουάου...ε, καλά, ας μην το πάμε σε πλήρη "ελληνοποίηση") Charles Martin (Chuck) Jones γεννήθηκε στα 1912 στο Spokane της πολιτείας της Ουάσινγκτον, αλλά πολύ γρήγορα μετακόμισε με τους γονείς του στην Καλιφόρνια. Ο πατέρας του, Charles, ήταν ένας όχι επιτυχημένος επιχειρηματίας, ο οποίος για κάθε επιχείρηση που "έστηνε", αγόραζε πολλή, πάρα πολλή χαρτική ύλη, με την επωνυμία της εκάστοτε νέας επιχείρησής του τυπωμένη στα χαρτιά. Κάθε φορά που μία δουλειά του πήγαινε ...άκλαφτη, με κρύα καρδιά έδινε τα χαρτιά στα παιδιά του και τους ζητούσε να τα κάνουν ό,τι θέλουν αλλά όσο το δυνατό γρηγορότερα (προφανώς ο άνθρωπος ψυχοπλακωνόταν βλέποντας την επωνυμία μίας ακόμα επιχείρησης που δεν στέριωσε).

   Καθώς μεγάλωσε κοντά στο Χόλυγουντ, σαν πιτσιρικάς πήρε μέρος σαν κομπάρσος σε μερικές ταινίες. Αποφοίτησε από το ινστιτούτο τέχνης Chouinard και ξεκίνησε να βγάζει το ψωμί του κάνοντας πορτραίτα σε δρόμους της πόλης. Στα 1932 μπήκε στην βιομηχανία του κινουμένου σχεδίου, αρχικά καθαρίζοντας διαφάνειες για τον παλιό συνεργάτη του Ντίσνeϋ, τον Ubbe Iwerks. Εκεί γνώρισε και την πρώτη του σύζυγο, την Dorothy Webster. Ταυτόχρονα εργάστηκε και σαν βοηθός animator στον Walter Lantz.  

Κατόπιν, έπιασε δουλειά στο στούντιο του Leon Schlesinger, στα 1933, η οποία λειτουργούσε ουσιαστικά σαν παράρτημα της Warner Bross (από το 1944 και επίσημα πια εντάχθηκε στα στούντιό της) σαν βοηθός animator. Η εταιρεία παρήγαγε τα διάσημα Looney Tunes από το 1930 και τα Merrie Melodies από το 1931. Στα 1935 έγινε animator και δημιουργήθηκε μία ομάδα με τον ίδιο, τον Tex Avery ως σκηνοθέτη, τον Bobo Clampett επίσης ως σκηνοθέτη (με τον οποίο είχε πολλές προστριβές, για τις οποίες δεν είχε πάντα δίκιο) και άλλους, οι οποίοι εγκαταστάθηκαν σε έναν ιδιαίτερο χώρο (τα στούντιο του Schlesinger δεν φημίζονταν για τις ανέσεις τους και τις παροχές τους), τον οποίον ονόμασαν Termite Terrace ("βεράντα... τερμιτών"). Στα 1938 έγινε και ο ίδιος σκηνοθέτης και το πρώτο του καρτούν ήταν το "The Night Watchman".
   Οι συνάδελφοί του στην εταιρεία αλλά και το κοινό που δεν συμπαθούσε ιδιαίτερα την σχολή του Ντίσνεϋ, "κατηγορούσε" τον Jones ότι είχε πολύ "γλυκάδα" στα έργα του καθώς και αργές κινήσεις, αλλά και έλλειψη πρωτότυπου χιούμορ, στοιχεία που προσιδίαζαν - κατά την άποψή τους (και την δική μου, χωρίς να παραβλέπω τις απίστευτες αρετές τους) - στα έργα του Ντίσνεϋ.

Αυτό, άλλαξε στα 1942, όταν με την ταινία The Dover Boys at Pimento University ξεπέρασε τον ακαδημαϊσμό και μπήκε στο τρελό κόσμο της WB και των συναδέλφων του. ο ίδιος άλλωστε είπε ότι με αυτό το φιλμ έμαθε πώς να είναι αστείος. Είναι επίσης το πρώτο ή από τα πρώτα καρτούν στις  ΗΠΑ με στυλιζαρισμένα στοιχεία, στοιχεία του limited animation.

   Την ίδια περίοδο αρχίζει να δημιουργεί κάποιους από τους λιγότερο γνωστούς ήρωές του.

Γύρω στα μέσα της δεκαετίας ο Avery και αρκετοί από τους συμμετέχοντες στο Termite Terrace έφυγαν από την Warner, όχι όμως και ο Jones. Κατά την διάρκεια του πολέμου, ο Jones δημιούργησε, σε συνεργασία με τον Theodor Geisel, πιό γνωστό ως Dr. Seuss, μία σειρά από εκπαιδευτικές ταινίες για τον στρατό. 

Εκεί κάπου, στα 1944, έρχεται και η πιό σκοτεινή σελίδα για τον Chuck Jones, με την ταινία Angel Puss. Το σκοτεινή το θέτω όχι τόσο για την ταινία καθ' αυτή, αλλά για το ότι και ο ίδιος απέφευγε συστηματικά να μιλά για αυτή και για το γιατί την έφτιαξε. Πρόκειται για μία ταινία που χρησιμοποιεί ρατσιστικά στερεότυπα για τους μαύρους, και σε ό,τι αφορά στον χαρακτήρα τους (εμφανίζεται ένας χαζούλης μαύρος, αλλά ο Jones έδωσε επίσης λευκούς χαζούς: η δεισιδαιμονία, όμως, ήταν ένα στερεότυπο ρατσιστικό για τους μαύρους), αλλά και στα εξωτερικά χαρακτηριστικά, στο όνομα κ.ά. Τέλος πάντων, η ταινία είναι μία από τις 11 απαγορευμένες ταινίες animation, χωρίς να είναι ξεκάθαρο αν ο Jones ήταν ο κύριος εμπνευστής της (πάντως,την ιστορία δεν την έγραψε ο ίδιος και με κάποιους από ους συντελεστές της ταινίας "τα έσπασε" αμέσως μετά, άγνωστο όμως για ποιόν λόγο). Δυστυχώς, δεν έχω στα χέρια μου κάποια συνέντευξη ή κάποιο βιβλίο του που να μας διαφωτίζει πάνω στο θέμα. Ας έχουμε, όμως, υπόψιν ότι κάποιες ταινίες μπήκαν στην "απαγορευμένη λίστα" για λόγους "πολιτικής ορθότητας" της στιγμής. Π.χ. στην λίστα έχουν μπει και ταινίες άλλως δημιουργών που μπορεί να παρουσιάζουν κάποιες καρικατούρες μαύρων ανθρώπων (όπως όμως υπάρχει και πλήθος άλλων με καρικατούρες λευκών) οι οποίες όμως έως και εκθειάζουν τον αφροαμερικάνικο πολιτισμό. 

   Παράλληλα, όμως, με όλα αυτά, ο Jones είτε τελειοποιούσε ήρωες που άλλοι είχαν δημιουργήσει αρχικά (π.χ. Bugs Bunny, τον Duffy Duck, τον Elmer Fudd, και τον Porky Pig, αν και σε όλους αυτούς έχουν δουλέψει και έχουν δώσει στοιχεία αρκετοί  animators). Πριν βγει η δεκαετία του 1940, δημιούργησε τον Wile E. Coyote και τον Road Runner.  Εσκεμμένα, όπως έχει πει ο ίδιος, φέρνει το κογιότ πιό κοντά σε εμάς, το κάνει πιό συμπαθές, να παλεύει με τις εκρηκτικές ύλες και, από ένα σημείο και έπειτα, με την βαρύτητα και άλλες δυνάμεις της φύσης, χωρίς ποτέ να του προξενήσει την παραμικρή ζημιά ο Road Runner. Και, τελικά, αυτό που τον πονά, δεν είναι ο αφόρητος πόνος της σύγκρουσης, της έκρηξης ή του πλακώματος από έναν βράχο, αλλά ο πόνος του εξευτελισμού, τον οποίον τον μοιράζεται με τον θεατή.

Λίγο πριν τον Road Runner και τον Wile E. Coyote, στα 1948 έκανε την εμφάνισή του ο Martin ο Αρειανός.

O πρώτος από τους πιό γνωστούς χαρακτήρες του στην σειρά Looney Tunes ήταν ο Pepe le Pew (1945), το γαλλόφωνο - με γαλλική προφορά καλύτερα - "καρδιοκατακτητή" κουνάβι με την κάποια ψύχωση για τις γάτες...

   Το 1951, με το Rabbit Fire, ο Jones και οι συνεργάτες του αλλάζουν τον χαρακτήρα του Ντάφυ Ντακ από τρελό σε εγωπαθή που θέλει να ξεπεράσει τον Μπαγκς Μπάνυ. Στα 1953 έχουμε ένα από τα αριστουργιματικά καρτούν του, το Duck Amuck (το Amuck αποτέλεσε και ψευδώνυμο του Jones). Εϊναι ένα πανέξυπνο παιχνίδι που σκαρφίστηκε ο JOnes, με τον Ντάφυ να είναι ο πρωταγωνιστής ενός καρτούν, στο οποίο όμως ξαφνικά και στα καλά των καθουμένων ο σκηνοθέτης αλλάζει τα σκηνικά , τους ήχους και την ιστορία όλη. Μέχρι στο τέλος να φανεί ποιός είναι ο σκηνοθέτης-animator.

Στα 1953, την ίδια χρονιά, για ένα μικρό χρονικό διάστημα το στούντιο animation της WB έκλεισε και ο Jones δούλεψε για το διάστημα αυτό στην Ντίσνεϋ. Οι Warners μπορεί να είχαν μία μεγάλη επιείρηση, αλλά αυτό δεν σημαίνει ότι ήξεραν ακριβώς τί έκανε. Σε μία συνέντευξή του ο Jοnes αναφερόμενος στον Jack Warner, απαντώντας σε ερώτηση για το πώς τον έβλεπε σαν εργοδότη, μας δίνει στοιχεία για τον αδερφό του, Harry: "Ε, ήταν σα να μην υπήρχε (ο Jack). Δεν είχαμε καμμία σχέση (επαγγελματική) με τον jack Warner. Μετά από 15 χρόνια σκηνοθεσίας (και το άλλο άτομο που ήταν παρών, ο Friz Freleng, σκηνοθετούσε για περισσότερα χρόνια) προσκληθήκαμε επιτέλους για να πάρουμε μαζί του δείπνο στο δωμάτιο δείπνου των ανώτερων υπαλλήλων. Ήταν ένα δωμάτιο για τους υψηλόβαθμους υπαλλήλους και για τους αγαπημένους του σκηνοθέτες. Ο Jack Warner ήταν εκεί. Και ο Harry Warner ήταν εκεί. Ο Jack δεν μας μιλούσε πολύ. Μιλούσε σε άλλους για άλλα πράγματα. Αλλά ο Harry Warner είπε: "Το μόνο που ξέρω για το τμήμα καρτούν που έχουμε είναι ότι φτιάχνουμε Μίκυ Μάους". Ε, αυτό ήταν κάπως εντυπωσιακό. Για τ' όνομα του θεού, ήταν η αρχή της δεκαετίας του '50. Και έτσι, όταν φεύγαμε, είπα: "Μην ανησυχείτε, κύριε Warner. Θα συνεχίσουμε να φτιάχνουμε καλά Μίκυ Μάους". Και με χτύπησε φιλικά στην πλάτη".

Στα 1957 ο Jοnes δίνει στο κοινό το καρτούν που θεωρείται από τους περισσότερους το καλύτερό του. Ουσιαστικά, πρόκειται για μία παρωδία, το "What's opera, doc?".

Στο μικρό διάστημα που εργάστηκε στην Ντίσνεϋ, έκανε δουλειά στην Ωραία Κοιμωμένη, αλλά δεν φαίνεται κάπου στους τίτλους.
Στις αρχές της δεκαετάις του 1960, ο Jones με την σύζυγό του έγραψαν το σενάριο για την ταινία Gay Purree, αλλά μυστικά από την Warner, με την οποία είχε ακόμα συμβόλαιο (η ταινία ήταν παραγωγή της UPA). Η ταινία ολοκληρώθηκε το 1962, η Warner ανακάλυψε ότι ο Jones παραβίασε τους όρους συνεργασίας και διέκοψε το συμβόλαιό του. Έκανε το τελευταίο του καρτούν στην εταιρεία, το The Iceman Ducketh και το στούντιο της Warner έκλεισε στα 1963.
Αμέσως η MGM τον πήρε και εκεί εργάστηκε σε πολλά επεισόδια του Τομ και Τζέρρυ.

Στα 1965, η ταινία του The Dot and the Line: A Romance in Lower Mathematics πήρε το Oscar μικρού μήκους ταινίας animation.

Το ίδιο θα συμβεί με την ταινία The Bear That Wasn't, δύο χρόνια μετά. Στυλιστικά είναι minimal και limited animation, ενώ θεματικά καταπιάνεται με τον παραλογισμό της σύγχρονης κοινωνίας που θέλει να σε πείσει ότι είσαι κάτι που δεν είσαι, ξεφεύγοντας από το σύνηθες πεδίο θεματολογίας του JOnes (όπως άλλωστε και το The dot and the line). Στηλιτεύει την αποξένωση και την αλλοτρίωση, ενώ εντυπωσιακό είναι το στοιχείο πως το πρόσωπο του κεφαλαιοκράτη δεν αποκαλύπτεται, μένει απρόσωπο, ως γενική αναφορά! Στο τέλος, δίνει ένα αισιόδοξο μήνυμα, πάντως.

Το 1970 η MGM έκλεισε το τμήμα animation και ο Jones έφτιαξε πάλι ένα δικό του στούντιο. Στα επόμενα χρόνια έφτιαξε κάποια καρτούν για την τηλεόραση ενώ στα 1976 άρχισε πάλι να δουλεύει για την WB, η οποία έφτιαχνε καρτούν για την τηλεόραση πια. Ασχολήθηκε μα τα comic stips, ζωγράφιζε καρέ και έτσι ενίσχυσε την κόρη του που ασχολείτο με το αντικείμενο αυτό. Ακόμα, σχεδίασε τον Thomas Timberwolf, έναν διαδικτυακό χαρακτήρα.

O Jones είχε εργαστεί και σε σεκάνς με animation σε διάφορες ταινίες (π.χ. στο Mrs Doubtfire), έγραψε βιβλία, πήρε τρία oscar για ταινίες του και ένα ακόμα για την συνολική του προσφορά (το 1996). Πάντως, είχε αρκετές προστριβές με συναδέλφους του, όπως με τον Bob Clampett, τον οποίον κατηγόρησε για κλοπή πνευματικής ιδιοκτησίας, χωρίς όμως να είναι απόλυτα καθαρό αν η κατηγορία αυτή έστεκε ή όχι. Πέθανε από ανακοπή καρδιάς στα 2002, αλλά οι ταινίες τους μάλλον θα βλέπονται ες αεί. 

Το ελληνικό animation: 4ο μέρος

   Από το 2000 και έπειτα, μπαίνει δυνατά η ψηφιακή τεχνολογία και στο ελληνικό animation, χωρίς αυτό να σημαίνει ότι ο υπολογιστής μονοπώλησε ή μονοπωλεί τον χώρο. Κυριαρχεί σαφώς στο τρισδιάστατο κινούμενο σχέδιο, αλλά στο δισδιάστατο και στο stop motion έχουμε περισσότερο ένα υβρίδιο παρά απόλυτη κυριαρχία της ψηφιακής τεχνολογίας, χωρίς αυτό να σημαίνει πως λείπουν και αυτά τα παραδείγματα (εγώ π.χ. μέχρι τώρα εργαζόμουν μόνο με τον υπολογιστή: τώρα αρχίζω να μπαίνω στον χώρο του παραδοσιακού κινουμένου σχεδίου ή κάτι κοντά σε αυτό). Τον δρόμο, πάντως, στις νέες τεχνολογίες είχαν ήδη ανοίξει τα "Φραουλόπουλα", τα οποία είδαμε στο 3ο μέρος του αφιερώματος.
   Στα 2001 ο Σπύρος Πολυμέρης μας έδωσε το Ό,τι είναι ταξίδι. Την ίδια χρονιά, ο Αρίσταρχος Παπαδανιήλ ολοκλήρωσε το καρτούν Το ...άλλο.

Στα 2002 ο Δημήτρης Βόρρης έδωσε στο κοινό Το Συμπόσιο του Αρχαιούλη, με το οποίο ασκούσε κριτική στις διατροφικές συνήθειες των σύγχρονων Ελλήνων. Την ίδια χρονιά, ο Νάσος Μυρμιρίδης έβγαλε και το δεύτερο επεισόδιο του Αρχαιούλη, για τους Ολυμπιακούς Αγώνες, προφανώς με την ευκαιρία της διεξαγωγής τους από την Αθήνα δύο χρόνια μετά. Η δεύτερη ταινία αξιοποιεί το 3D animation και την φωνή του Χάρυ Κλυνν. Η σατιρική διάθεση είναι ιδιαίτερα εμφανής.

Την ίδια χρονιά, ο Σπύρος Σιάκας σκηνοθέτησε το αλληγορικό Star System.

Ένας άλλος Σπύρος, ο Ρασιδάκης, πάλι στα 2002 έβγαλε την ταινία του Ο νόμος της βαρύτητας, σε 3D, μία υψηλού επιπέδου ταινία. με αναφορές στο οικολογικό πρόβλημα, στο ζήτημα "μεγαλούπολη", στο θέμα της ελευθερίας, της φιλίας, της ματαιοδοξίας - όπως αναφέρει ο ίδιος ο δημιουργός - και του φθόνου και τελικά με την απαισιοδοξία για το κατά πόσον ο άνθρωπος έχει πάρει μία μη αναστρέψιμη πορεία καταστροφής.

Πάλι στα 2002 ο Ανανιάδης έβγαλε την συνέχεια της Τρύπας, το Overground - Τρύπα 2, η οποία πάντως παρουσιάστηκε μετά από 2 χρόνια. Ο ήρωας προσπαθεί να επιβιώσει πάνω από την τρύπα τώρα, ξανακατεβαίνει όμως στους υπονόμους, από όπου κακήν κακώς τον διώχνουν οι εργασίες του Μετρό. Οι κάτοικοι του υπονόμου του δίνουν ένα αλεξίπτωτο, με το οποίο τελικά θα ανέβει ψηλά και θα φύγει από την Γη. Δυστυχώς, δεν βρήκα την ταινία κάπου.

Η πρώτη ελληνική 3D παραγωγή ήταν το "Οι φίλοι μου τα διαστημάκια" του Δημήτρη Πατρίκιου, το 2003. Μία ταινιούλα για παιδιά (ακολουθεί trailer).

Στα 2004 ο Κώστας Κατράκης σκηνοθέτησε σε 3D animation την Φανταξιά, με θέμα την δύναμη της παιδικής φαντασίας. Ο Κατράκης ασχολείται εδώ και χρόνια ιδιαίτερα με την εκπαίδευση των παιδιών πάνω στο animation (ακολουθεί trailer).

Το 2005 ο Σιάκας δίνει το δεύτερο μέρος της τριλογίας του Star System, με τον τίτλο The mirror stage. Το θέμα του χoρού παραμένει kai parall;assetai, ενώ η τεχνική που ακολουθείται είναι κυρίως αλλά όχι αποκλειστικά του stop motion με μαριονέτες.

Την ίδια χρονιά ο Ανανιάδης παρουσίασε το Μην πετάξεις τίποτα, με κύριο θέμα την οικολογία αλλά και την - καπιταλιστική; - απληστία, με το όλο πλέγμα κεφαλαιοκρατίας, στρατοκρατίας αλλά και της δουλικής στάσης του γενικότερου πληθυσμού - της εξαγοράς της συνείδησης εν ολίγοις -έναντι της εξουσίας. Τελικά, τίποτα "δεν πετιέται". 

Η τεχνολογία τρισδιάστατων κινουμένων σχεδίων που έφερε και την πτώση του κόστους παραγωγής, οδήγησε ουσιαστικά σε μία άνθιση του ελληνικού κινουμένου σχεδίου ποσοτικά και ποιοτικά, ακόμα και αν ακόμα δεν έχει γίνει ευρέως γνωστό ούτε καν στο ελληνικό κοινό. Πάντως, οι διακρίσεις άρχισαν να έρχονται όλο και περισσότερες και σε διεθνή φεστιβάλ.

Στα 2007 η ταινία Το ποντικάκι που ήθελε να αγγίξει ένα αστεράκι προβλήθηκε στη ΕΡΤ. Σκηνοθέτες ήταν ο Παναγιώτης Ράππας και ο Άγγελος Ρούβας και την παραγωγή ανέλαβε η Time Laps Pictures  με την Minotaur Digital Arts (MDA) να αναλαμβάνει ένα μικρό τμήμα της παραγωγής. Η ταινία έκανε αίσθηση ενώ κέρδισε και διακρίσεις και βραβεία στην Κύπρο, στις ΗΠΑ, στην Αγγλία και αρκετά σε ελληνικά φεστιβάλ. Ακολουθεί απόσπασμα.

Αφού έγινε αναφορά στην MDA, ας δούμε και το demo reel του 2008. Η εταιρεία ασοχλήθηκε και με εκπαιδευτικές ταινίες υψηλού επιπέδου. 

Παράλληλα, αυξάνονται οι εμφανίσεις δημιουργιών Ελλήνων στο διαδίκτυο, και πάλι σε υψηλότατο επίπεδο, μέσα από τις διάφορες πλατφόρμες (flash, toonboom, Anime Studio κτλ). Μία από αυτές, είναι του Ηλία Σούλα, το Space Alone, μία εξαιρετικά όμορφη και - φαινομενικά μόνο - πικρή ιστορία, γεμάτη συναισθήματα και με εκπληκτική μουσική επένδυση.

Θα μεταφερθούμε στα 2010, όταν θα σημειωθεί μία έξαρση δημιουργικότητας σε πολλά επίπεδα, σε διάφορες τεχνικές, με μία ακόμα σειρά από αριστουργήματα. Ξεκινώ από το εκπληκτικό Το χωριό του Στέλιου Πολυχρονάκη, stop motion ταινία με βραβεία εντός και εκτός Ελλάδας και πλήθος συμμετοχών, ανάμεσα σε αυτές και στο φημισμένο φεστιβάλ του Ανεσύ.

Μάλιστα, ο Πολυχρονάκης έφτιαξε και ένα "making of" της ταινίας του, αρκετά διδακτικό νομίζω.

H Έφη Παππά μας έδωσε την διπλωματική της εργασία από το ΤΕΙ Εφαρμοσμένων Τεχνών και Σχεδίου με τον τίτλο 1,2 million Children, με ταινία που αναφέρεται στο εμπόριο παιδιών, γενικότερα της λαθραίας διακίνησης ανθρώπων με ειδική αναφορά στα παιδιά, όπως αναφέρει η ίδια. Τεχνικά είναι υβρίδιο, computer animation δύο διαστάσεων αλλά σε τρισδιάστατο χώρο.Η ταινία πήρα μέρος σε πολλά φεστιβάλ και είχε διακρίσεις.

Παράλληλα, άρχισαν να βγαίνουν και άλλες διαδικτυακές σειρές στο youtube και αλλού. Η  ακόλουθη, Πριν το Teza, είναι μία μεταφορά comic strips σε κινούμενο σχέδιο. Δημιουργός είναι ο Γιώργος Μελισσαρόπουλος (Meliss). Έτσι, οι δρόμοι για το ελληνικό άρχισαν αν ανοίγονται σε διάφορα σημεία (το δεύτερο ταινιάκι είναι του 2011).

Ένας άλλος δρόμος που βρήκε το ελληνικό animation - δρόμος που είχε ανοιχτεί στο εξωτερικό, αλλά πάντα το ερώτημα είναι "ποιός θα κάνει το βήμα" και εδώ - είναι αυτός της μίξης ζωντανής δράσης με animation. Μία πραγματικά φρέσκια και ωραία ιδέα είδαμε στο Το κορίτσι στον τοίχο, από τον Γαβριήλ Ψαλτάκη. 

Την ίδια χρονιά επιστρέφει ο Θόδωρος Μαραγκός με το ντοκυμανταίρ Οι κλέφτες του χρόνου. Μέσα στην ταινία παρεμβάλλονται - όπως συνηθίζει να το κάνει ο σκηνοθέτης - τμήματα με κινούμενο σχέδιο. Η αναφορά γίνεται στον φωτογράφο Παναγιώτη Ηλιόπουλο και στην πολυτάραχη αλλά ενδιαφέρουσα ζωή του.

Ο Ντίνος Θεοδοσίου, ακόμα ένας αυτοδίδακτος Έλληνας, εργάζεται πάνω στο τρισδιάστατο κινούμενο σχέδιο. Μία από τις δουλειές του είναι Τα σκυλιά, μεσαίας διάρκειας ταινία. Ακολουθεί το trailer.

Στα 2012 πάλι, ξαναβλέπουμε ελληνικά κινούμενα σχέδια στην ελληνική τηλεόραση. Πρόκειται για την σειρά Ουκ αν λάβοις, των Γιάννη Παπαδάκου, Δημήτρη Δαγδιλέλη, Φωτεινού Χιώλου, Τάσου Κουνάκη, Γιάννη Τσιτσώνη και Δημήτρη Ευστρατιάδη. Η σειρά φιλοδοξούσε να είναι κάτι σαν το ελληνικό South Park. Πατούσε στην επικαιρότητα, πολιτική, πολιτιστική κτλ, αλλά αντιμετώπισε τα προβλήματα που αντιμετωπίζει κάθε ελληνική παραγωγή: όλοι περιμένουν να λειτουργούν οι animators με standards Χόλλυγουντ. Αλλά ...μόνο οι animators και θεωρώντας ότι συνεργάζονται με την Disney περίπου. 

Οι ευχάριστες εκπλήξεις δεν τελειώνουν για το 2010. Άλλη μία βρίσκουμε στην Mariza του Κωνσταντίνου Κρυστάλλη. Η Μαρίζα είναι ένα γαϊδούρι. Τί συμβαίνει όταν μια γαϊδούρα συμπεριφέρεται... γαϊδουρινά;

Στα 2010 έρχεται και η τελευταία - ως τώρα - ταινία του Ιορδάνη Ανανιάδη, το 12410 και 1 τριαντάφυλλα, αναφορά στα γεγονότα του Πολυτεχνείου το 1973 και στην επέτειο. Μία γάτα "θυμάται". Πέρα από τις όποιος διαφωνίες μπορεί να έχει κάποιος για ορισμένες από τις αναφορές του Ανανιάδη, η ταινία δείχνει πως είναι ένα μεγάλο κεφάλαιο για το ελληνικό κινούμενο σχέδιο - αν όχι το μεγαλύτερο - και μόνο θλίψη προκαλεί το γεγονός ότι κα΄ποιες παραγωγές του δεν ολοκληρώθηκαν για λόγους οικονομικούς.

Η εργασία αποφοίτησης του Σπύρου Πανταζή από το ΤΕΙ, ήταν μία εξαιρετικά ενδιαφέρουσα 

ταινία υβριδική, με τίτλο Deconstruction, επιστημονικής φαντασίας, μία αλληγορία: "Μην κρίνεις τον άλλον από αυτό που φαίνεται". Αλλά και μία σπουδή, νομίζω, στην μοναξιά.

Στο κανάλι του τμήματος γραφιστικής του ΤΕΙ θα βρει κανείς και άλλες ενδιαφέρουσες σπουδαστικές ταινίες.

Synex;izetai παράλληλα και μία ανάπτυξη - πάλι τόσο ποιοτική όσο και ποσοτική - του ελληνικού stop motion. Ένα παράδειγμα ακολουθεί: είναι της ομάδας Illusion Drops και έχει τίτλο Dream of living.

Αφήνω για το τέλος την καλύτερη ίσως ταινία - μικρού μήκους - που έχει γυριστεί από Έλληνες. Πρόκειται για την ταινία του Παναγιώτη Ράππα, The fountain of youth. Είναι μία ταινία 3D animation, 

Βασισμένη στο παραμύθι του Λαυκάδιου Χερν, Ελληνοϊρλανδού που θεωρείται ο εθνικός ποιητής της Ιαπωνίας (με το όνομα Κοϊζούμι Γιακούμο) με τον ομώνυμο τίτλο. Δυστυχώς, έχω μόνο ένα trailer να σας δώσω. Η μουσική του Δημήτρη Παπαδημητρίου εντείνει τα συναισθήματα που γεννά η παρακολούθηση της ταινίας, Με την πρώτη ευκαιρία, απολαύστε την!

Εδώ ολοκληρώνω το αφιέρωμα στο ελληνικό animation. Κάποια συμπεράσματα που μπορούν να βγουν είναι ότι, υπάρχει ταλέντο στην Ελλάδα, ανεκμετάλλευτο. Απόδειξη είναι ότι πολλοί Έλληνες που βγήκαν στο εξωτερικό εργάζονται σε αυτόν τον τομέα με μεγάλη επιτυχία, ενώ ακόμα και αυτοί που επιμένουν να υπηρετούν αυτήν την τέχνη στην Ελλάδα, δίνουν πολύ ωραία δείγματα δουλειάς, έως και ισάξια με αυτά χωρών με μεγάλη παράδοση στο animation. Επίσης, αποδεικνύεται πως ο χώρος δεν έχει τύχει της προσοχής του κράτους, ενώ και η διαφήμιση δεν δείχνει εμπιστοσύνη στους Έλληνες του είδους αυτού - τουλάχιστον όχι τόσο όση θα έπρεπε - και αυτό έχει αποτέλεσμα και στην ισχνή παραγωγή ταινιών ολοκληρωμένων: η οικονομική δυσχέρεια στον χώρο του aniamtion είναι η πραγματικότητα εδώ και χρόνια. Το γεγονός ότι υπάρχει, πάντως, τμήμα ΤΕΙ που εκπαιδεύει στο animtion είναι ενθαρρυντικό. Είναι η πρώτη φορά που έχουμε εκπαιδευμένους animators, αλλά ακόμα η ερασιτεχνική παράδοση σηκώνει μεγάλο βάρος στον χώρο. Ένα ακόμα μειονέκτημα, σημαντικότατο, είναι πως δεν βρίσκει κανείς τα υλικά που χρειάζεται για να δημιουργήσει. Εννοώ από ειδικά μολύβια μέχρι προγράμματα για του υπολογιστές. Όλα πρέπει να τα παραγγείλει από το εξωτερικό ή να γνωρίσει τις διαστάσεις των επίπλων για να κατασκευάσει ένα γραφείο, σχεδιαστήριο κτλ Εν τούτοις, η "εμπλοκή" της ψηφιακής τεχνολογίας, κάνει πιό προσιτό το αντικείμενο σε όσους έχουν την διάθεση να ασχοληθούν με αυτό.

Τώρα, με δεδομένη την οικονομική κρίση, είναι άδηλο το μέλλον του ελληνικού animation, όπως και κάθε άλλου επαγγέλματος ή δραστηριότητας αντίστοιχης στην Ελλάδα (και όχι μόνο). Δεν φαίνεται, πάντως, κάποια ανασχετική τάση αυτή την στιγμή. Το ζήτημα είναι, νομίζω, πότε θα πάρει οργανωμένη μορφή αυτή η ενασχόληση/εργασία (εννοώ κυρίως με σπουδές πανεπιστημιακές, με δημιουργία στούντιο - κυρίως κρατικών, που να διασφαλίζουν ένα μίνιμουμ χρηματοδότησης -  ικανών να σηκώσουν παραγωγές μαζικά και ποιοτικά κτλ ή με ανεξάρτητα στούντιο που να ανταπεξέρχονται στις ανάγκες του χώρου, χωρίς να κάνουν δραματικές εκπτώσεις στην ποιότητα).

Ακολουθούν σύνδεσμοι για τα τρία πρώτα μέρη του αφιερώματος:

ΠΡΩΤΟ ΜΕΡΟΣ

ΔΕΥΤΕΡΟ ΜΕΡΟΣ

ΤΡΙΤΟ ΜΕΡΟΣ

Το ελληνικό animation: 3ο μέρος.

Η δεκαετία του '80 έφερε μία σχετική μόνο ανάπτυξη του ελληνικού animation (αναφέρω και πάλι ότι το γεγονός της ΜΗ πραγματοποίησης του γυρίσματος του "Παντεχνή" προσωπικά για εμένα έχει καταλυτική συμμετοχή σε αυτό). Το διαφημιστικό κομμάτι του animation ειδικά γνώρισε μία επιτυχία παραπάνω και αρκετές από εκείνες τις διαφημίσεις τις θυμόμαστε ακόμη όσοι είμαστε μίας ηλικίας και άνω (εντάξει, όχι ιδιαίτερα μεγάλης ηλικίας :D ). Δείγματα ακολουθούν:

http://www.youtube.com/watch?feature=player_detailpage&v=DI_5TS4Ae3Q#t=150s

http://www.youtube.com/watch?v=oJ6UBt2doxU&feature=player_detailpage#t=256s

Στα 1983 έρχεται πάλι ο Ιορδάνης Ανανιάδης με την "Τρύπα" να δώσει ένα πολύ καλό δείγμα καρτούν, μία σπουδή πάνω στην αντικοινωνική συμπεριφορά "κοινωνικών" ανθρώπων κατά τα άλλα, τις κοινωνικές αντιφάσεις, τα αδιέξοδα αλλά και την κοινωνική απομόνωση στην οποία τελικά οδηγεί η κίβδηλη κοινωνικοποίηση. Από την άλλη, φαίνονται και τα αδιέξοδα του "φιλήσυχου" ανθρώπου που δεν θέλει "πολλά-πολλά" με κάποια ομάδα - κοινωνική, πολιτική κτλ - κάτι που ταιριάζει γάντι στην κοινωνία που διαμορφώνεται κατά την δεκαετία του 1980 σταδιακά. Τελικά, ο ήρωας βυθίζεται ακόμη περισσότερο στα προσωπικά του - χωρίς να σημαίνει ότι τα προκαλεί μόνον ο ίδιος ή κυρίως ο ίδιος - αδιέξοδα.

Άσχετα από το πώς στέκεται κανείς στην κοινωνική προσέγγιση του έργου, φαίνεται ξεκάθαρα πως υπήρχε η δυνατότητα σοβαρής παραγωγής κινουμένου σχεδίου στην Ελλάδα, αλλά δεν υποστηρίχτηκε σοβαρά από το κράτος. Η ταινία πήρε μέρος σε πολλά φεστιβάλ - και στο Ανεσύ - και βραβεύτηκε στην Θεσσαλονίκη, στην Δράμα, στο Μπιλμπάο.
Ακολουθούν έργα και άλλων καλλιτεχνών (του Κώστα Καπάκα  και του Δημήτρη Τράγγαλου ). Η ταινία που έκανε μεγάλη αίσθηση και, δυστυχώς, δεν μπορώ να την βρω στο διαδίκτυο, είναι του Στράτου Στασινού και του Νάσου Μυρμιρίδη, Του κολυμπυτή, μία stop motion ταινία με κούκλες, βασισμένη σε ένα παραδοσιακό ποίημα. Και αυτό το εγχείρημα έμεινε χωρίς συνέχεια.
Το 1986 γυρίστηκαν τρεις ταινίες, η Πρώτη κίνηση, του Μαρίνου Κάσσου, με την τεχνική της απευθείας ζωγραφικής επάνω στο φιλμ, το Μικρού μήκους είναι θα περάσει,  του Κώστα Καπάκα και ο Αδάμ  του Ανανιάδης. Το ευτύχημα είναι ότι ο Ανανιάδης έχει "ανεβάσει" τις ταινίες του στο youtube και έτσι μπορούμε να τις γνωρίσουμε. Θα ήταν καλό κάποια στιγμή οι ίδιοι οι  δημιουργοί ή κάποιος φορέας κεντρικά να φροντίσει ώστε το ελληνικό animation αν μη τι άλλο, να είναι προσβάσιμο μέσω διαδικτύου, αφού δεν στηρίζεται με άλλον τρόπο ουσιαστικό. 
Στην ταινία αυτή, με σατιρικό/σατυρικό τρόπο, ο Αδάμ (ο οποίος ...συναρμολογήθηκε και επιβίωσε από την πυρηνική καταστροφή),. Κάποια στιγμή, με τον "παραδοσιακό", τον "βιβλικό" τρόπο εμφανίζεται και το ταίρι του, η νέα Εύα και προκύπτει ο πρωτότοκος. Ξεκινά ο αγώνας για την δημιουργία ενός σπιτικού. Εμφανίζεται όμως και ο αντίζηλος του Αδάμ. Τα υπόλοιπα, στο βιντεάκι που ακολουθεί.

Ο Ανανιάδης στον Αδάμ έχει γενικά μία απαισιόδοξη οπτική για τα πράγματα, την οποία όμως την διοχετεύει ως προειδοποίηση για την αποφυγή μιας καταστροφής, παρά ως αποδοχή ενός αναπόφευκτου. Και αυτή η ταινία κέρδισε αρκετά βραβεία στην Ελλάδα και στο εξωτερικό.
Στα 1987 ο Δημήτρης Καραθανάσης με τον Κόσμο (με διάκριση από το ΥΠΠΟ και βραβείο στην Θεσσαλονίκη). Τον επόμενο χρόνο ο Γιώργος Μπαγανάς έδωσε στο κοινό τον Λαβύρινθο, ο ΑΛέκος Παπαδάτος  Το τζιτζίκι και το μυρμήγκι και ο Δημήτρης Καραθανάσης την Νίκη.
   Για τα επόμενα χρόνια, με την ένταση της ψηφιακής τεχνολογίας, το έτσι κι αλλιώς αδύναμο ελληνικό animation δέχεται νέο χτύπημα και αναζητά να ανασυγκροτηθεί.
Στα 1992 ο Νίκος Κούτσης μας έδωσε τον "Κύκλο" που βραβεύτηκε στην Δράμα και στον διεθνή διαγωνισμό του ΥΠΠΟ. Ο ίδιος γρήγορα στράφηκε στον χώρο των comics. Η Ναταλία Κωστοπούλου μαζί με την Sylvie Bringas παρέδωσαν στο κοινό το Πρωινό Ξύπνημα, το οποίο και ακολουθεί (από το vimeo). Στο έργο αυτό, οι δημιουργοί συνδυάζουν πολλές τεχνικές. Βραβεύτηκε στο Φεστιβάλ Μεσογειακής Δημιουργίας (κάντε copy-paste τον παρακάτω σύνδεσμο σε νέο παράθυρο).



Η ίδια, έναν χρόνο μετά ολοκλήρωσε το Βρείτε τη διαφορά (Spot the diφference. Έτσι δίνει η ίδια τον τίτλο), 



Πάλι συνδυάζει διάφορες τεχνικές και επιχειρεί να δείξει μέσα από δύο ιστορίες (μίας Ελληνίδας που ζει στην Αγγλία και μίας Αγγλίδας που ζει στην Ελλάδα) ότι η διαφορές ανάμεσα σε δύο τόσο μακρινές χώρες είναι μεγάλη. Το έργο καταλήγει με την επιστροφή της Ελληνίδας στην Ελλάδα, ενώ η Αγγλίδα θα προτιμήσει να παραμείνει στην Ελλάδα.
Και άλλοι δημιουργοί εμφάνισαν έργα τους στα μέσα περίπου της δεκαετίας του 1990 (Βασίλης Δρακούλης, Ηρακλής Ράπτης, Κατερίνα Χαρκαντώνη, Γιώργος Μπαγανάς), αλλά το έργο τους δυστυχώς δεν είναι διαθέσιμο για το ευρύ κοινό.
   Στα 1996 ο Ανανιάδης μας έδωσε άλλη μία ταινία του, το Εμείς οι Έλληνες, στα ιδεολογικά και φιλοσοφικά χνάρια που μας έχει μάθει: γλυκόπικρη, (αυτο)σαρκαστική ματιά στα πράγματα.

Καθ' όλη την δεκαετία αυτή, Έλληνες animators έζησαν και εργάστηκαν στο εξωτερικό, με επιτυχία μάλιστα, δίπλα σε μεγάλους σκηνοθέτες όπως ο Σπίλμπεργκ (π.χ. Παναγιώτης Ράππας, Άγγελος Ρούβας). Τα ονόματα είναι πολλά για τα απαριθμήσω εδώ, όπως και το έργο τους. Αρκετοί από αυτούς επέστρεψαν στην Ελλάδα και εργάστηκαν στο διαφημιστικό κυρίως τομέα, όπως ο Γιάννης Γεωργαρίου:

Οι δημιουργοί που απέκτησαν εμπειρία στο εξωτερικό, ίδρυσαν επιχειρήσεις και στην Ελλάδα: Ο Ράππας ήταν συνιδρυτής της Τime Laps Pictures που λειτούργησε το 2000 ως Hellas S.A, ο Γεωργαριου με τον Μανώλη Σακκαδάκη ίδρυσαν την Magikon ΕΠΕ στα 1992 (ακολουθεί δείγμα δουλειάς της εταιρείας στην Πολίτικη Κουζίνα, δουλειά που θυμάμαι ότι είχε εντυπωσιάσει τους Αμερικάνους συνεργάτες της παραγωγής. Το εισαγωγικό 3D animation κομμάτι είναι δουλειά της Magikon):

Στα τέλη της δεκαετίας δημιουργήθηκε και η πιό επιτυχημένη - η μόνη μάλλον - ελληνική σειρά κινουμένων σχεδίων, Η Πανδώρα και ο Πλάτωνας, τα Φραουλόπουλα. Η Σειρά γνώρισε διεθνή επιτυχία και βραβεύτηκε και προωθήθηκε και από την UNESCO. Δημιουργοί της σειράς ήταν οι ιδρυτές της εταιρείας ARTOON, Νίκος Βεργίτσης και Γιώργος Νικολούλιας. Η σειρά "γράφτηκε" στα αγγλικά και κατόπιν μεταγλωττίστηκε στα ελληνικά.

Στα 1997, η Ναταλία Κωστοπούλου έρχεται με μία νέα της ταινία, το Τί θα γίνεις όταν μεγαλώσεις; Πάλι χρησιμοποιεί διάφορες τεχνικές για να δώσει πιό άμεσα ένα μήνυμα αυτή την φορά: της ευθυνοφοβίας (ή έτσι μου φαίνεται εμένα, ε;)

Κοντά της και ο Σπύρος Ρασιδάκης με μία πολύ γλυκιά και αισιόδοξη μικρού μήκους τρισδιάστατη ταινία. Με απλό τρόπο, μας δείχνει πως "ουδέν κακόν αμιγές καλού".

Στο ίδιο έτος ο Δρακούλης δίνει το Αυγό συμφορά.

Και ο Ζάχος Σαμολαδάς το "Γένεσις", από το οποιο βρήκα το trailer.

Το 1998 ο Σπύρος Σιακάς ολοκλήρωσε την μικρού μήκους ταινία του Κόφ'το, μία αντικαπνιστική και χιουμοριστική (κοντά στα όρια του black houmor) ταινία.

Στα 1998 πάλι, ο Σαμολαδάς έβγαλε το δεύτερο μέρος της Γενέσεως, το Κεφάλαιο 6.

Στα 1999 ο Στέφανος Φασόης έβγαλε το πειραματικό Arcanum και ο Σπύρος Κουρτέσης το Rendez-vous.
Τελειώνω το τρίτο μέρος του αφιερώματος με αναφορά στην ταινία του Χριστόφορου Σωτηράκου Το Δωδεκαήμερο, το οποίο αναφέρεται στην προσπάθεια των καλλικάντζαρων να ρίξουν το δέντρο που συγκρατεί την Γη (...ναι...πάνω κάτω την ίδια ιστορία πραγματεύεται και ο "Θησαυρός στην ρίζα του Δέντρο της Γης"). Δυστυχώς, το μόνο που βρήκα από την ταινία είναι μία ασπρόμαυρη αφίσσα με τον αγγλικό τίτλο (Goblins, δηλαδή "Καλλικάντζαροι"). Ανάμεσα στους συντελεστές της ταινίας αυτής ήταν και ο Ανανιάδης.

Υπολόγιζα ότι θα έκλεινα με το τρίτο μέρος το αφιέρωμα, αλλά θα επανέλθω με τέταρτο και με την περίοδο από το 2000 μέχρις σήμερα.

Το ελληνικό animation (Β΄ μέρος)

Πάντα με οδηγό το βιβλίο του Γιάννη Βασιλειάδη...
  Στο πρώτο μέρος, μιλήσαμε για τους Μυρμιρίδη και Κουτσούρη. Το 1974, δημιουργούν την διαφημιστική εταιρεία Το Κουνούπι. Μπορεί να μη σας λέει τίποτα το όνομα, αλλά όσοι είστε κάτι παραπάνω από 30 και κάτι, έχετε δει την δουλειά της και το σήμα της. Στην εταιρεία αυτή έγινε σημαντική δουλειά από αρκετούς Έλληνες animators και στην ουσία αυτή η δουλειά χρηματοδοτούσε την καλλιτεσνική τους δημιουργία, ενώ ταυτόχρονα και η διαφήμιση στεκόταν σε υψηλό - ειδικά για τα ελληνικά δεδομένα - επίπεδο! Σταμάτησε να λειτουργεί στα 1989. Για το Κουνούπι ο Κουτσούρης είχε πει στο περιοδικό Ως3: "Εκείνο που με ευχαριστούσε περισσότερο, ήταν όταν τα σχεδίαζα. Που έφτιαχνα τους χαρακτήρες. Οι ευρεσιτεχνίες που κάναμε πάνω στην παραγωγή, για να βρούμε τα στοιχεία που θα κάναμε κάτι διαφορετικό. Όταν παίρναμε από μια διαφημιστική εταιρεία τη δουλειά, μας έδιναν ένα σενάριο. Και πολλές φορές, επειδή δεν κάναμε μόνο κινούμενα αλλά και ταινίες με σπέσιαλ εφέ - ό,τι πιο δύσκολο, δηλαδή, υπήρχε τότε στη διαφήμιση και που σήμερα γίνονται σχετικά εύκολα με κομπιούτερ - βρίσκαμε τρόπους και τα κάναμε. Παίρναμε το σενάριο, το βάζαμε κάτω και το συζητούσαμε. Ψάχναμε τί ευρεσιτεχνία θα κάνουμε, για να βγάλουμε τις δυσκολίες. Έτσι, με πολύ κόπο και σκέψη, βγάζαμε τις ταινίες. Αυτό όμως ήταν δημιουργία.  Ακολουθεί μικρό δείγμα δουλειάς (δεν μπορούσα να σας δώσω το link μόνο από τις διαφημίσεις που ήθελα, αλλά το link λειτουργεί στέλνοντάς σας κατευθείαν στο σημείο στο οποίο ξεκινά η διαφήμιση): 

http://www.youtube.com/watch?feature=player_detailpage&v=VvZu47zLmbw#t=221s


http://www.youtube.com/watch?feature=player_detailpage&v=VvZu47zLmbw#t=265s

http://www.youtube.com/watch?feature=player_detailpage&v=ogZQFm9mW_0#t=250s

(Η διαφήμιση του εντομοκτόνου ανήκει νομίζω σε άλλη εταιρεία)

Αφού μιλάμε για την διαφήμιση, ας κάνουμε ένα μικρό βήμα πίσω. Ήδη από το 1973 τουλάχιστον (ίσως και πιό πριν, αλλά δεν είμαι σε θέση να το γνωρίζω), διαφημιστικά σποτ ελληνικών εταιριών παρουσιάζονταν στην ΕΡΤ και στην ΥΕΝΕΔ και έχουν μάλιστα μείνει θρυλικά, π.χ. ο Mr. Forte και το Ούζο 12 (ναι..."ΑΑΑΑΥΤΟ"...:D ). Συγγνώμη, αλλά ΔΕΝ γνωρίζω τις εταιρείες παραγωγής. Όποιος τις ξέρει, ας κάνει μία διόρθωση με σχόλιο. Η διαφήμιση του ούζου είναι από το 1973, του δε απορρυπαντικού νομίζω προς τα τέλη της δεκαετίας του 1970 (με μουσική υπόκρουση το Moby Dick των Led Zeppelin παρακαλώ!!!).

http://www.youtube.com/watch?feature=player_detailpage&v=ogZQFm9mW_0#t=32s

   Στα 1975 και 1977 ο Άκης Ψάιλας επανήλθε με δύο ταινίες: το 1975 με τους Τερμίτες και το 1977 με Το ρολόι. Δυστυχώς, δεν βρήκα βίντεο των ταινιών αυτών.
   Το 1975 ο γνωστός μας σκιτσογράφος  Κυρ έβγαλε την ταινία του Μύκονος. Ούτε για αυτή βρήκα κάτι.
   Στα 1979 ο Μάρκος Χολέβας μας έδωσε τα 5.684 κινηματογραφικά καρέ, μία ταινία clay animation, και την ίδια χρονιά εμφανίζεται η cut out ταινία του Μαρίνου Κάσσου Πρόλογος για μια παράσταση του Καραγκιόζη. Αργότερα, ο Κάσσος πήγε στον Καναδά για σπουδές στο animation επέστρεψε για να εργαστεί στην ΕΡΤ, στο τμήμα κινουμένων σχεδίων. Στα 1982, ο ίδιος για πρώτη φορά στην Ελλάδα χρησιμοποίησε την τεχνική της σχεδίασης επάνω στο φιλμ, στην βραβευμένη ταινία Συνοδεία. Πάλι στα 1979, ο Ιορδάνης Αναννιάδης έδωσε την καρτούν ταινία του (η οποία απευθυνόταν σε ενήλικους) Ζάχος ο Μαζόχας. Είναι η ιστορία των αποτυχημένων αποπειρών αυτοκτονίας του Ζάχου. Σύμφωνα με τον Ανανιάδη (όπως μας το μεταφέρει ο Βασιλειάδης), "η ταινία (που την σνόμπαραν τότε οι κριτικοί) είχε δημιουργηθεί με μεγάλες προοπτικές: ο Ζάχος να πρωταγωνιστεί σε μια σειρά από μικρές χιουμοριστικές ταινίες - κατά τα πρότυπα των αμερικανικών - για κινηματογράφο και τηλεόραση. Εγχείρημα συλλογικής εργασίας που θα απασχολούσε ολόκληρη ομάδα συντελεστών. Δεν υπήρξε όμως κανένα ενδιαφέρον με ανάλογη οικονομική ενίσχυση από τους παράγοντες στην τολμηρή αυτή πρόταση". Η ταινία μετείχε σε πλήθος φεστιβάλ και προβλήθηκε και σε τηλεοπτικά κανάλια του εξωτερικού.

   Δύο χρόνια μετά, ο ίδιος έδωσε τον Κύκλο. Και αυτή η ταινία καρτουνίστικη και με χιουμοριστικά στοιχεία, αλλά λίγο πιό "βαριά" θεματικά: ο κύκλος της ζωής του ανθρώπου. Η ταινία κέρδισε αρκετά βραβεία στο φεστιβάλ της Θεσσαλονίκης και Δράμας, ενώ συμμετείχε και σε φεστιβάλ στην Βουλγαρία.

Πίσω στα 1979 και στην ταινία του Στράτου Στασινού (1945-2009) Περίπατος, η οποία βραβεύτηκε και στην Θεσσαλονίκη και στην Δράμα. Παρότι θυμάμαι πως έχω δει την ταινία στα παιδικά μου χρόνια κατά την δεκαετία του 1980, εν τούτοις, δεν βρήκα το βίντεο. Αντ' αυτού, μία εικόνα από αυτήν:

Στα 1981, ο Χολέβας έδωσε την ταινία Ο επίσημος προσκεκλημένος.
Στα 1982, o Στασινός σκηνοθέτησε τα παιδιά τα οποία δίδασκε ταυτόχρονα που συμμετείχαν στην ταινία Εργαστήρι 82, στην οποία παρουσιαζόταν η πραγματική προσπάθεια αυτών των παιδιών να δημιουργήσουν animation. Η ταινία βραβεύτηκε στην Θεσσαλονίκη και στην Δράμα.
   Κλείνω το δεύτερο μέρος του αφιερώματος με αναφορά σε μία εξαιρετικά φιλόδοξη προσπάθεια που δεν βρήκε ανταπόκριση από τους αρμόδιους. Θεωρώ ότι, αν η πρόταση αυτή εφαρμοζόταν, πιθανώς να άλλαζε δραματικά η ιστορία του animation στην Ελλάδα. Αναφέρομαι στην σειρά Παντεχνής, παραγωγής Αρώνη - Ανανιάδη.
Η ιδέα βασιζόταν στο ομώνυμο βιβλίο του Χρήστου Πετρόπουλου (σε εικονογράφηση Πάνου Λαμπίρη) και την προώθησε ο Νίκος Πιλάβιος, ο γνωστός μας Παραμυθάς. Όμως, Μετά τον πιλότο, τίποτα δεν προχώρησε, γιατί κρίθηκε πως ήταν πολύ δαπανηρή. Αντιγράφω από την ιστοσελίδα του Παραμυθά: Ο ήρωας, πολυτεχνίτης και ερημοσπίτης – γι’ αυτό και Παντεχνής – είναι η καρδιά μιας φοβερής παρέας βυζαντινών: του καλόγερου Βαρυπάτη, του δάσκαλου Φιλώραιου και του Ξεχνίτζη που δεν θυμόταν ούτε ο ίδιος τι δουλειά έκανε. Τον «Παντεχνή», τον παρουσίασα πρώτα σε συνέχειες στο ραδιόφωνο, το 1977, όταν ήμουν υπεύθυνος για τα παιδικά προγράμματα του Α’ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΟΣ του ραδιοφώνου. Από το 1978 που πέρασα στην τηλεορασή, το όνειρό μου ήταν να τον κάνω σήριαλ με κινούμενα σχέδια. Μόλις το 1982 κατάφερα να μου δώσουν τα λεφτά για έναν «πιλότο», που ήταν έτοιμος στις αρχές του 1983, ύστερα από πολλών μηνών δουλειά. Έτσι για να αποτήσω «φόρο τιμής» σε όσους έπαθαν σοκ όταν έμαθαν ότι τελικά δεν θα γίνει η εκπομπή που θεωρούσαν σίγουρη θα αναφέρω την εταιρία, «ΑΡΩΝΗΣ- ΕΥΘΥΜΙΑΔΗΣ», που είχε αναλάβει την εκτέλεση της παραγωγής, μερικά ονόματα των animators που θυμάμαι: Χατζηανδρέου, Βάμβουρας, Γεωργαρίου, και μερικούς από τους ηθοποιούς που θ΄ακούσετε τις φωνές τους: Σταύρος Ξενίδης, Χρήστος Τσάγκας, Γιώργος Μιχαλακόπουλος, Νίκος Μπουσδούκος, Βασίλης Πλατάκης.


Προσωπικά θεωρώ πως, αν η σειρά πραγματοποιείτο, σήμερα θα υπήρχε μία πολύ δυνατή φουρνιά Ελλήνων animators και το ελληνικό animation θα ήταν πιό γνωστό και στο ελληνικό και στο διεθνές κοινό. Ακολουθεί ο πιλότος της σειράς.