Δύο φεστιβάλ animation στην Ελλάδα μέσα στην άνοιξη.

   Δύο φεστιβάλ animation διεξάγονται στην Ελλάδα μέσα στην άνοιξη.

   Το πιό κοντινό χρονικά είναι το 8ο Athens Animfest, το οποία θα φιλοξενηθεί και φέτος στην Ταινιοθήκη της Ελλάδας, στον Κεραμεικό. Το πρόγραμμα του φεστιβάλ θα το βρείτε εδώ και θα δείτε ότι για το ελληνικό διαγωνιστικό τμήμα θα γίνουν οι προβολές στις 13 Μαρτίου. Εν τω μεταξύ, στις 8 Μαρτίου, στο ΤΕΑΠΗ θα μιλήσει ο Ισραηλινός aniamtor Rοny Oren, ο οποίος ειδικεύεται στο stop motion με πλαστελίνη.
Στο φεστιβάλ αυτό έχει εγκριθεί και η συμμετοχή του "Θησαυρού", με το τρίτο επεισόδιο.
Για περισσότερες λεπτομέρειες, μπορείτε να ανατρέξετε στην σελίδα του Κέντρου Κινουμένων Σχεδίων, εδώ.

   Τον Απρίλιο, από τις 4 έως και τις 7 του μήνα, στην Κέρκυρα θα διεξαχθεί το BeThere Corfu Animation Fest., με τα διαγωνιστικά μέρη και τις ταινίες που θα βρείτε εδώ. Για όσους θέλουν να πάνε στην Κέρκυρα, θα φανούν πολύ χρήσιμες οι πληροφορίες που δίνονται στην ιστοσελίδα του φεστιβάλ, εδώ.
   Καλές προβολές νά 'χουμε, καλή διασκέδαση και καλή επιτυχία στα δύο φεστιβάλ!.

Συνέντευξη του Γιάννη Βάμβουρα στην "Βαβέλ", 1987.

   Τον Γιάννη Βάμβουρα δεν τον γνωρίζω. Και δεν τον γνωρίζει πολύς κόσμος, καθώς είναι αυτό που νεοελληνιστί λέμε low profile άνθρωπος. Ήταν και είναι δηλαδή, από ό,τι αντιλαμβάνομαι. Με βεβαιότητα μπορούμε μόνο να πούμε ότι είναι πολυτάλαντος: animator, designer, σκηνοθέτης, σκηνογράφος κ.ά. Και έτσι, παρότι δεν έχουμε ιδέα - οι περισσότεροι δηλαδή - για το ποιός είναι ο Γιάννης Βάμβουρας, έχουμε δει όλοι σχεδόν έργα του: διαφημίσεις, θεατρικές παραστάσεις που έχει σκηνογραφήσει, εξώφυλλα δίσκων που έχει σχεδιάσει (πολλούς του Κηλαηδόνη), ίσως μουσική κ.ά. Αλλά, το έργο του στο animation δεν είναι τόσο γνωστό, με πιθανή εξαίρεση την δουλειά που έκανε - μαζί με άλλους - στον "Παντεχνή" (αναφέρθηκα στο Β΄ μέρος για το ελληνικό animation εδώ
   Πώς τον θυμήθηκα τώρα τον Βάμβουρα; εντελώς τυχαία, προχωρώντας στο κέντρο της Αθήνας, σε ένα περίπτερο βρήκα παλιά τεύχη της Βαβέλ, του περιοδικού κόμικς. Στο τεύχος 71 του Μαρτίου του 1987, ο Γιάννης Νενές είχε πάρει συνέντευξη από τον Βάμβουρα.

   Εδώ, θα σας δώσω τα κομμάτια της συνέντευξης που αφορούν στην πορεία του στο animation. Τα κομμάτια αυτά, ανάμεσα στα άλλα αυτό που κάνουν είναι να φωτίζουν κάποια πράγματα από την ίδια ή από διαφορετική οπτική ή εμπλουτίζουν, αν θέλετε, κάποια πράγματα που γνώριζα όχι καλά για το ελληνικό animation. Δεν θα σχολιάσω φυσικά τα όσα είπε, αν και υποψιάζομαι ότι υπάρχει κόσμος που έχει διαφορετική αντίληψη για κάποια από τα θιγόμενα ζητήματα (θα το ψάξω). Σας τα παραδίδω όπως τα διαβάζω κι εγώ, τηρώντας σύνταξη και ορθογραφία αλλά και τα τυπογραφικά λάθη του περιοδικού. Καλή ανάγνωση. Ξεκινώ από το σημείο που είναι στην ΑΣΚΤ, όπου ο ακαδημαϊσμός και τον "φτιάχνει" και τον "χαλάει", με την τάση την τελευταία να... υπερισχύει από ένα σημείο και έπειτα.

Αναφέρει, λοιπόν, ο Βάμβουρας "...Κάποια στιγμή, λοιπόν, έγινε ένας σταθμός εκεί, με το Πολυτεχνείο και πήγα στην εταιρεία "Αρώνης - Ευθυμιάδης". Τότε, ζητάγαν ανθρώπους να κάνουν animation. Θα γινόταν ένα πρότζεκτ με ελληνικά κινούμενα σχέδια που θα έφευγαν έξω. Είχε γράψει ο Μαστοράκης (σημείωση vktoons: ο Μαστοράκης ο γνωστός τηλεπαρουσιαστής, όχι ο σκηνοθέτης) κάποια σενάρια και μαζευτήκαμε δέκα άτομα. Ήμασταν 4-5 από την Καλών Τεχνών, 3-4 από τη Δοξιάδη και 2 άλλοι ελεύθεροι, ας πούμε.\.
Γ.Ν.: Εσύ τί ήσουνα, μέχρι στιγμής;
Γ.Β.: Τίποτα! Απλός ζωγράφος, από την Καλών Τεχνών. Είχα κάνει ζωγραφική και σκηνογραφία. Ο Άγγελος ο Χατζηανδρέου (και το λέω αυτό γιατί έπαιξε μεγάλο ρόλο στη συνεργασία μας) μας μάθαινε τότε. Η "Αρώνης - Ευθυμιάδης" ήταν ο πυρήνας, αν θέλεις, του κινουμένου σχεδίου. Απ' αυτό ξεκίνησε και η διαφημιστική εταιρεία και λοιπά. Ήταν οι πρώτοι που κάναν κινούμενα σχέδια στην Ελλάδα μετά τον Πολενάκη. Έφτιαχναν το animation και έπαιρναν το αεροπλάνο, με τις ζελατίνες υγρές, πήγαιναν στην Αγγλία και τράβαγαν και στην διπλανή τρικέζα τράβαγαν οι άλλοι το YELLOW SUBMARINE, για να καταλάβεις! (γέλια) Τέλος πάντων, απ' αυτούς δημιουργήθηκε ένας πυρήνας απ' όπου περάσανε ο Μιρμιρίδης, ο Κουτσούρης, ο Γεωργαρίου αργότερα... ποιός άλλος ήτανε; Ο Μαραγκός, ο Έκτορας ο Χαραλάμπους.. όλοι δηλαδή. Αυτοί οι δέκα, λοιπόν, κάναμε ένα είδος σχολείου όπου κάθε μέρα μας έλεγε ο Χατζηανδρέου: "ο καθένας μόνος του, πιάνει αυτό τον αναπτήρα, ας πούμε, και τον κάνει τούμπες. Κάντε το!". Το κάναμε. Την επόμενη μέρα το πρωί το "γυρίζαμε" και βλέπαμε όλοι τι δουλειά είχε κάνει ο καθένας.
Γ.Ν.: Σε κοινή προβολή, δηλαδή, συζητάγατε τις πιθανές ατέλειες του καθένα σας.
Γ.Β.: Ακριβώς! Ήταν μία σπουδή τρομερή για μένα. Ξεκινήσαμε, λοιπόν, αυτό το μεγαλεπήβολο σχέδιο όπου η animation ήτανε κάπως "ντισνεϋκή" και 'κει είναι η δυσκολία. Για να έχεις την πείρα να κάνεις "ντισνεϋκή" animation πρέπει να περάσουν πάρα πολλά χρόνια. Ατυχήσαμε, - ας το πω έτσι! Διαλύθηκε όλο το πρότζεκτ γιατί όλοι είχαμε απαιτήσεις. Θέλαμε λεφτά, θέλαμε το ένα, θέλαμε το άλλο, πως να στο πω - ο καθένας είχε τα σχέδιά του. Έμεινα μόνο εγώ εκεί, χωρίς να θέλω να πω τίποτα τώρα, έτσι; Έμεινα, λοιπόν, τελείως μόνος μου και... έπεσα στη θάλασσα και κολύμπησα! Δούλευα από το '74 μέχρι το '80, συνέχεια κινούμενα σχέδια. Μόνο! Ερχόταν, δηλαδή, ένα σενάριο, έλεγα τι βελτιώσεις είχα να πω και δούλευα! Σερί! Έχω κάνει πάνω από 200 σποτ με κινούμενο σχέδιο!
Γ.Ν.: Όλ αυτά ήταν διαφημιστικά φιλμάκια με κινούμενο σκίτσο, έτσι;
Γ.Β.: Ναι.
Γ.Ν.: Την εμπειρία σου στα γκράφικς την απέκτησες εκεί, έτσι;
Γ.Β.: Ναι, εκεί. Δεν ήξερα να γράφω ούτε ένα γράμμα.
Γ.Ν.: Τελικά, το καλύτερο σχολείο είναι η μαθητεία, ε;
Γ.Β. Ε ναι, βέβαια! Όταν έχεις να λύσεις ένα πρόβλημα, μπορεί να το λύσεις σωστά, μπορεί να το λύσεις λάθος. Αλλά η προσπάθεια που θα κάνεις, ψάχνοντας ένα πράγμα που δεν το ξέρεις, είναι μεγάλη ιστορία. Ουσιαστικά, ό,τι κάνουμε εμείς εδώ, είναι να ψάχνουμε να βρούμε λύσεις σε πράγματα που οι άλλοι τα έχουνε κάνει με μέσα κι εμείς τα κάνουμε με ξύλα και πέτρες. Κι αυτό δεν το λέω μόνο για τους γραφίστες, αλλά για όλους: κινηματογραφιστές, διαφημιστές... Λοιπόν, κάποια στιγμή, το '78, πήγα και γω φαντάρος, στο ναυτικό.. Μετά, ασχολήθηκα κα με ένα περιοδικό το VIP's, δεν ξέρω αν το θυμάσαι.
Γ.Ν.: Το θυμάμαι. Δεν έζησε πολύ, έτσι;
Γ.Β.: Ναι. Ήταν μόνο για 4 τεύχη. Αλλά δεν μπορείς να διανοηθείς πόσο γούσταρα! Έκανα κόμικς, εικονογράφηση, βινιέτες... όλα. Τέλος πάντων, ήταν πολύ φιλόδοξο, αλλά έσβησε. Ξέρεις, συμβαίνει το εξής: Όποιος πάει να κάνει κάτι καινούριο, μου λέει "ρε Γιάννη, έλα μέσα", πάω και μ' αυτό τον τρόπο φθείρομαι σε πολλά και δεν μπορώ να ασχοληθώ με τα δικά μου... Κάποια στιγμή, λοιπόν, έγιναν κάποιες προσπάθειες για κινούμενα σχέδια τα οποία θα ήταν φτηνά σαν παραγωγή, σε σύγκριση με τα ξένα. Και επειδή υπάρχει αυτή η "κατάρα" της ελληνικής μυθολογίας, όλοι στηρίζουν τα σχέδιά τους εκεί, διότι οι ξένοι γουστάρουνε και οι τουρίστες θαυμάζουνε και λοιπά. Αλλά το θέμα είναι πολύ δύσκολο. Δεν μπορεί να πάρεις έναν μυθολογικό ήρωα και να τον κάνεις, ξαφνικά, ήρωα κινούμενων σχεδίων! Θα αλλοιώσεις διάφορα πράγματα. Εάν το κρατήσεις όπως είναι, είναι τόσο τρομερή η μυθολογία, που δεν μπορεί να βγει μέσα σε 20΄. Η ιστορία πρέπει να είναι απλή. να έχει αρχή, μέση και τέλος. Η ελληνική μυθολογία είναι πιο περίπλοκη.
Γ.Ν.: Ή μεταφέρει βαθύτερα πράγματα, τα οποία δεν βγαίνουνε έτσι απλά, σε ένα animation.
Γ.Β.: Ναι. Τελικά λες, σε ποιον απευθύνεται; Είναι παιδικό, είναι τί; Κάποια στιγμή, με φωνάζει ο Πιλάβιος και μου λέει "έχω την τάδε ιστορία, τον Παντεχνή". Ο Παντεχνής ήταν ένας ελληνικός Αστερίξ. Αυτή ήταν η "μαγιά". ήταν από τα πιο δύσκολα κινούμενα σχέδια που μπορούν να γίνουν. Εγώ πίστευα, ότι εκείνη τη στιγμή, στην Ελλάδα, έπρεπε να γίνει κάτι πολύ πιο απλό.
Πώς είναι ο Ροζ Πάνθηρ; Κάτι τέτοιο. Απλό, έτσι ώστε με τα 5-6 άτομα που υπάρχουν, να μπορείς να οργανωθείς και να το κάνεις. Δουλέψαμε 6 μήνες, κάναμε εκείνα τα περιβόητα 5΄, τους το δείξαμε (σ.σ. εννοεί την ΕΡΤ), τους άρεσε πάρα πολύ, αλλά μόλις ακούσανε το ποσό... Βέβαια, αυτό το ποσό, 13.000.000, ήτανε τη στιγμή που το φτηνότερο, έξω, στοίχιζε 60.000.000. Θα ήταν, ίσως, η μόνη επένδυση που θα μπορούσαν να κάνουν στην Ελλάδα, αλλά δεν το τολμήσανε. Σου λέει, έτσι και τους δώσουμε αυτά τα λεφτά, θα μας φάνε οι υπόλοιποι! Αλλά, ακόμα και αν δεν το πούλαγαν έξω και μόνο αν το ανταλλάσσανε με άλλα προγράμματα ξένα, να μην φεύγει συνάλλαγμα έξω, θα ήταν καλό.
Μόλις ατύχησε αυτή η ιστορία, έπαθα ένα είδος σοκ, κάπως έτσι, και λέω τέρμα τα κινούμενα σχέδια! Αυτή τη στιγμή, τουλάχιστον!

Chuck Jones, ο ...ισαπόστολος.

   Ας θεωρήσουμε το κινούμενο σχέδιο ως θρησκεία, π.χ. σαν την χριστιανική. Κατά την προσωπική μου άποψη, αν ο ιδρυτής της είναι ο Ντίσνεϋ (κατά την άποψή μου, όμως, μόνο αν τον θεωρήσουμε μαζί με τους συνεργάτες του), τότε ο Tex Avery είναι για εμένα ο ...Απόστολος Πέτρος, ο θεμελιωτής της ...εκκλησίας, αυτός που κυρίως προσελκύει τους πιστούς. Όμως, αυτός που κρατά τα κλειδιά του Παραδείσου, είναι ο άγιος Πέτρος ή, στην "θρησκεία" του καρτούν, ο Chuck Jones. Όλα αυτά βέβαια είναι πάντα προσωπική άποψη (και για να σας ...διαολίσω περισσότερο  μιας και η κουβέντα πήγε στα θρησκευτικά, για εμένα ο Ντίσνεϋ είναι κυρίως ...αίρεση :D )

   O Κάρολος Μαρτίνος (ουάου...ε, καλά, ας μην το πάμε σε πλήρη "ελληνοποίηση") Charles Martin (Chuck) Jones γεννήθηκε στα 1912 στο Spokane της πολιτείας της Ουάσινγκτον, αλλά πολύ γρήγορα μετακόμισε με τους γονείς του στην Καλιφόρνια. Ο πατέρας του, Charles, ήταν ένας όχι επιτυχημένος επιχειρηματίας, ο οποίος για κάθε επιχείρηση που "έστηνε", αγόραζε πολλή, πάρα πολλή χαρτική ύλη, με την επωνυμία της εκάστοτε νέας επιχείρησής του τυπωμένη στα χαρτιά. Κάθε φορά που μία δουλειά του πήγαινε ...άκλαφτη, με κρύα καρδιά έδινε τα χαρτιά στα παιδιά του και τους ζητούσε να τα κάνουν ό,τι θέλουν αλλά όσο το δυνατό γρηγορότερα (προφανώς ο άνθρωπος ψυχοπλακωνόταν βλέποντας την επωνυμία μίας ακόμα επιχείρησης που δεν στέριωσε).

   Καθώς μεγάλωσε κοντά στο Χόλυγουντ, σαν πιτσιρικάς πήρε μέρος σαν κομπάρσος σε μερικές ταινίες. Αποφοίτησε από το ινστιτούτο τέχνης Chouinard και ξεκίνησε να βγάζει το ψωμί του κάνοντας πορτραίτα σε δρόμους της πόλης. Στα 1932 μπήκε στην βιομηχανία του κινουμένου σχεδίου, αρχικά καθαρίζοντας διαφάνειες για τον παλιό συνεργάτη του Ντίσνeϋ, τον Ubbe Iwerks. Εκεί γνώρισε και την πρώτη του σύζυγο, την Dorothy Webster. Ταυτόχρονα εργάστηκε και σαν βοηθός animator στον Walter Lantz.  

Κατόπιν, έπιασε δουλειά στο στούντιο του Leon Schlesinger, στα 1933, η οποία λειτουργούσε ουσιαστικά σαν παράρτημα της Warner Bross (από το 1944 και επίσημα πια εντάχθηκε στα στούντιό της) σαν βοηθός animator. Η εταιρεία παρήγαγε τα διάσημα Looney Tunes από το 1930 και τα Merrie Melodies από το 1931. Στα 1935 έγινε animator και δημιουργήθηκε μία ομάδα με τον ίδιο, τον Tex Avery ως σκηνοθέτη, τον Bobo Clampett επίσης ως σκηνοθέτη (με τον οποίο είχε πολλές προστριβές, για τις οποίες δεν είχε πάντα δίκιο) και άλλους, οι οποίοι εγκαταστάθηκαν σε έναν ιδιαίτερο χώρο (τα στούντιο του Schlesinger δεν φημίζονταν για τις ανέσεις τους και τις παροχές τους), τον οποίον ονόμασαν Termite Terrace ("βεράντα... τερμιτών"). Στα 1938 έγινε και ο ίδιος σκηνοθέτης και το πρώτο του καρτούν ήταν το "The Night Watchman".
   Οι συνάδελφοί του στην εταιρεία αλλά και το κοινό που δεν συμπαθούσε ιδιαίτερα την σχολή του Ντίσνεϋ, "κατηγορούσε" τον Jones ότι είχε πολύ "γλυκάδα" στα έργα του καθώς και αργές κινήσεις, αλλά και έλλειψη πρωτότυπου χιούμορ, στοιχεία που προσιδίαζαν - κατά την άποψή τους (και την δική μου, χωρίς να παραβλέπω τις απίστευτες αρετές τους) - στα έργα του Ντίσνεϋ.

Αυτό, άλλαξε στα 1942, όταν με την ταινία The Dover Boys at Pimento University ξεπέρασε τον ακαδημαϊσμό και μπήκε στο τρελό κόσμο της WB και των συναδέλφων του. ο ίδιος άλλωστε είπε ότι με αυτό το φιλμ έμαθε πώς να είναι αστείος. Είναι επίσης το πρώτο ή από τα πρώτα καρτούν στις  ΗΠΑ με στυλιζαρισμένα στοιχεία, στοιχεία του limited animation.

   Την ίδια περίοδο αρχίζει να δημιουργεί κάποιους από τους λιγότερο γνωστούς ήρωές του.

Γύρω στα μέσα της δεκαετίας ο Avery και αρκετοί από τους συμμετέχοντες στο Termite Terrace έφυγαν από την Warner, όχι όμως και ο Jones. Κατά την διάρκεια του πολέμου, ο Jones δημιούργησε, σε συνεργασία με τον Theodor Geisel, πιό γνωστό ως Dr. Seuss, μία σειρά από εκπαιδευτικές ταινίες για τον στρατό. 

Εκεί κάπου, στα 1944, έρχεται και η πιό σκοτεινή σελίδα για τον Chuck Jones, με την ταινία Angel Puss. Το σκοτεινή το θέτω όχι τόσο για την ταινία καθ' αυτή, αλλά για το ότι και ο ίδιος απέφευγε συστηματικά να μιλά για αυτή και για το γιατί την έφτιαξε. Πρόκειται για μία ταινία που χρησιμοποιεί ρατσιστικά στερεότυπα για τους μαύρους, και σε ό,τι αφορά στον χαρακτήρα τους (εμφανίζεται ένας χαζούλης μαύρος, αλλά ο Jones έδωσε επίσης λευκούς χαζούς: η δεισιδαιμονία, όμως, ήταν ένα στερεότυπο ρατσιστικό για τους μαύρους), αλλά και στα εξωτερικά χαρακτηριστικά, στο όνομα κ.ά. Τέλος πάντων, η ταινία είναι μία από τις 11 απαγορευμένες ταινίες animation, χωρίς να είναι ξεκάθαρο αν ο Jones ήταν ο κύριος εμπνευστής της (πάντως,την ιστορία δεν την έγραψε ο ίδιος και με κάποιους από ους συντελεστές της ταινίας "τα έσπασε" αμέσως μετά, άγνωστο όμως για ποιόν λόγο). Δυστυχώς, δεν έχω στα χέρια μου κάποια συνέντευξη ή κάποιο βιβλίο του που να μας διαφωτίζει πάνω στο θέμα. Ας έχουμε, όμως, υπόψιν ότι κάποιες ταινίες μπήκαν στην "απαγορευμένη λίστα" για λόγους "πολιτικής ορθότητας" της στιγμής. Π.χ. στην λίστα έχουν μπει και ταινίες άλλως δημιουργών που μπορεί να παρουσιάζουν κάποιες καρικατούρες μαύρων ανθρώπων (όπως όμως υπάρχει και πλήθος άλλων με καρικατούρες λευκών) οι οποίες όμως έως και εκθειάζουν τον αφροαμερικάνικο πολιτισμό. 

   Παράλληλα, όμως, με όλα αυτά, ο Jones είτε τελειοποιούσε ήρωες που άλλοι είχαν δημιουργήσει αρχικά (π.χ. Bugs Bunny, τον Duffy Duck, τον Elmer Fudd, και τον Porky Pig, αν και σε όλους αυτούς έχουν δουλέψει και έχουν δώσει στοιχεία αρκετοί  animators). Πριν βγει η δεκαετία του 1940, δημιούργησε τον Wile E. Coyote και τον Road Runner.  Εσκεμμένα, όπως έχει πει ο ίδιος, φέρνει το κογιότ πιό κοντά σε εμάς, το κάνει πιό συμπαθές, να παλεύει με τις εκρηκτικές ύλες και, από ένα σημείο και έπειτα, με την βαρύτητα και άλλες δυνάμεις της φύσης, χωρίς ποτέ να του προξενήσει την παραμικρή ζημιά ο Road Runner. Και, τελικά, αυτό που τον πονά, δεν είναι ο αφόρητος πόνος της σύγκρουσης, της έκρηξης ή του πλακώματος από έναν βράχο, αλλά ο πόνος του εξευτελισμού, τον οποίον τον μοιράζεται με τον θεατή.

Λίγο πριν τον Road Runner και τον Wile E. Coyote, στα 1948 έκανε την εμφάνισή του ο Martin ο Αρειανός.

O πρώτος από τους πιό γνωστούς χαρακτήρες του στην σειρά Looney Tunes ήταν ο Pepe le Pew (1945), το γαλλόφωνο - με γαλλική προφορά καλύτερα - "καρδιοκατακτητή" κουνάβι με την κάποια ψύχωση για τις γάτες...

   Το 1951, με το Rabbit Fire, ο Jones και οι συνεργάτες του αλλάζουν τον χαρακτήρα του Ντάφυ Ντακ από τρελό σε εγωπαθή που θέλει να ξεπεράσει τον Μπαγκς Μπάνυ. Στα 1953 έχουμε ένα από τα αριστουργιματικά καρτούν του, το Duck Amuck (το Amuck αποτέλεσε και ψευδώνυμο του Jones). Εϊναι ένα πανέξυπνο παιχνίδι που σκαρφίστηκε ο JOnes, με τον Ντάφυ να είναι ο πρωταγωνιστής ενός καρτούν, στο οποίο όμως ξαφνικά και στα καλά των καθουμένων ο σκηνοθέτης αλλάζει τα σκηνικά , τους ήχους και την ιστορία όλη. Μέχρι στο τέλος να φανεί ποιός είναι ο σκηνοθέτης-animator.

Στα 1953, την ίδια χρονιά, για ένα μικρό χρονικό διάστημα το στούντιο animation της WB έκλεισε και ο Jones δούλεψε για το διάστημα αυτό στην Ντίσνεϋ. Οι Warners μπορεί να είχαν μία μεγάλη επιείρηση, αλλά αυτό δεν σημαίνει ότι ήξεραν ακριβώς τί έκανε. Σε μία συνέντευξή του ο Jοnes αναφερόμενος στον Jack Warner, απαντώντας σε ερώτηση για το πώς τον έβλεπε σαν εργοδότη, μας δίνει στοιχεία για τον αδερφό του, Harry: "Ε, ήταν σα να μην υπήρχε (ο Jack). Δεν είχαμε καμμία σχέση (επαγγελματική) με τον jack Warner. Μετά από 15 χρόνια σκηνοθεσίας (και το άλλο άτομο που ήταν παρών, ο Friz Freleng, σκηνοθετούσε για περισσότερα χρόνια) προσκληθήκαμε επιτέλους για να πάρουμε μαζί του δείπνο στο δωμάτιο δείπνου των ανώτερων υπαλλήλων. Ήταν ένα δωμάτιο για τους υψηλόβαθμους υπαλλήλους και για τους αγαπημένους του σκηνοθέτες. Ο Jack Warner ήταν εκεί. Και ο Harry Warner ήταν εκεί. Ο Jack δεν μας μιλούσε πολύ. Μιλούσε σε άλλους για άλλα πράγματα. Αλλά ο Harry Warner είπε: "Το μόνο που ξέρω για το τμήμα καρτούν που έχουμε είναι ότι φτιάχνουμε Μίκυ Μάους". Ε, αυτό ήταν κάπως εντυπωσιακό. Για τ' όνομα του θεού, ήταν η αρχή της δεκαετίας του '50. Και έτσι, όταν φεύγαμε, είπα: "Μην ανησυχείτε, κύριε Warner. Θα συνεχίσουμε να φτιάχνουμε καλά Μίκυ Μάους". Και με χτύπησε φιλικά στην πλάτη".

Στα 1957 ο Jοnes δίνει στο κοινό το καρτούν που θεωρείται από τους περισσότερους το καλύτερό του. Ουσιαστικά, πρόκειται για μία παρωδία, το "What's opera, doc?".

Στο μικρό διάστημα που εργάστηκε στην Ντίσνεϋ, έκανε δουλειά στην Ωραία Κοιμωμένη, αλλά δεν φαίνεται κάπου στους τίτλους.
Στις αρχές της δεκαετάις του 1960, ο Jones με την σύζυγό του έγραψαν το σενάριο για την ταινία Gay Purree, αλλά μυστικά από την Warner, με την οποία είχε ακόμα συμβόλαιο (η ταινία ήταν παραγωγή της UPA). Η ταινία ολοκληρώθηκε το 1962, η Warner ανακάλυψε ότι ο Jones παραβίασε τους όρους συνεργασίας και διέκοψε το συμβόλαιό του. Έκανε το τελευταίο του καρτούν στην εταιρεία, το The Iceman Ducketh και το στούντιο της Warner έκλεισε στα 1963.
Αμέσως η MGM τον πήρε και εκεί εργάστηκε σε πολλά επεισόδια του Τομ και Τζέρρυ.

Στα 1965, η ταινία του The Dot and the Line: A Romance in Lower Mathematics πήρε το Oscar μικρού μήκους ταινίας animation.

Το ίδιο θα συμβεί με την ταινία The Bear That Wasn't, δύο χρόνια μετά. Στυλιστικά είναι minimal και limited animation, ενώ θεματικά καταπιάνεται με τον παραλογισμό της σύγχρονης κοινωνίας που θέλει να σε πείσει ότι είσαι κάτι που δεν είσαι, ξεφεύγοντας από το σύνηθες πεδίο θεματολογίας του JOnes (όπως άλλωστε και το The dot and the line). Στηλιτεύει την αποξένωση και την αλλοτρίωση, ενώ εντυπωσιακό είναι το στοιχείο πως το πρόσωπο του κεφαλαιοκράτη δεν αποκαλύπτεται, μένει απρόσωπο, ως γενική αναφορά! Στο τέλος, δίνει ένα αισιόδοξο μήνυμα, πάντως.

Το 1970 η MGM έκλεισε το τμήμα animation και ο Jones έφτιαξε πάλι ένα δικό του στούντιο. Στα επόμενα χρόνια έφτιαξε κάποια καρτούν για την τηλεόραση ενώ στα 1976 άρχισε πάλι να δουλεύει για την WB, η οποία έφτιαχνε καρτούν για την τηλεόραση πια. Ασχολήθηκε μα τα comic stips, ζωγράφιζε καρέ και έτσι ενίσχυσε την κόρη του που ασχολείτο με το αντικείμενο αυτό. Ακόμα, σχεδίασε τον Thomas Timberwolf, έναν διαδικτυακό χαρακτήρα.

O Jones είχε εργαστεί και σε σεκάνς με animation σε διάφορες ταινίες (π.χ. στο Mrs Doubtfire), έγραψε βιβλία, πήρε τρία oscar για ταινίες του και ένα ακόμα για την συνολική του προσφορά (το 1996). Πάντως, είχε αρκετές προστριβές με συναδέλφους του, όπως με τον Bob Clampett, τον οποίον κατηγόρησε για κλοπή πνευματικής ιδιοκτησίας, χωρίς όμως να είναι απόλυτα καθαρό αν η κατηγορία αυτή έστεκε ή όχι. Πέθανε από ανακοπή καρδιάς στα 2002, αλλά οι ταινίες τους μάλλον θα βλέπονται ες αεί. 

Η Ελλάδα στα κινούμενα σχέδια των ξένων

   Η ελληνική ιστορία αλλά ιδιαίτερα η ελληνική μυθολογία έχουν σταθεί πηγή έμπνευσης για τους ξένους δημιουργούς animation, κυρίως από τον δεύτερο παγκόσμιο πόλεμο και μετά. Σκέφτηκα πως καλό θα είναι να έχουμε ένα "σώμα" με κάποιες από τις ταινίες ή επεισόδια σειρών.
   Προφανώς δεν είναι δυνατό να παρουσιάσω ό,τι έχει δημιουργηθεί με θέμα την Ελλάδα, ειδικά από την στιγμή που αποφάσισα το αφιέρωμα να "πάρει" μόνο ένα άρθρο. Έτσι, έκανα μία επιλογή. Απέκλεισα τις πιό πρόσφατες σειρές όπως της Ντίσνεϋ, όχι για άλλον λόγο, παρά γιατί ήθελα ακριβώς να κάνω μία αναδρομή στο παρελθόν.
   Προκύπτει αβίαστα πως οι ξένοι ασχολούνται κατά κόρον με την αρχαία Ελλάδα, και σχεδόν αποκλειστικά με την μυθολογία της. Πάντως, μπορούμε να κάνουμε έναν διαχωρισμό, καθώς υπάρχουν δημιουργίες με πλοκή τραγική και άλλες με κωμική (για να μην μπερδευόμαστε: δραματικά είδη είναι και τα δύο).
Diana and the golden apples

   Ο ελληνικός μύθος δεν αναφέρεται στην Δήμητρα, αλλά σε μία - κατά μία εκδοχή του μύθου - προστατευόμενή της, την Αταλάντη. Κατά τα λοιπά, το καρτούν εδώ έχει εκπαιδευτικό-ενημερωτικό χαρακτήρα και όχι περαιτέρω αξιώσεις, επιλέγοντας μία ρετουσαρισμένη και ήπια εκδοχή του μύθου, η οποία να μην προκαλεί συναισθήματα θλίψης στα παιδιά που την παρακολουθούν. Ακόμα και η μουσική υπόκρουση δεν ταιριάζει με το θέμα (ακούγεται μουσική του Προκόφιεφ, η "Τρόικα", με καθαρά ρωσικό θέμα).  Η Mel-o-toons, η εταιρεία παραγωγής, γενικά έπαιρνε δίσκους παιδικούς και έφτιαχνε από αυτούς καρτούν.
Ένα από τα θέματα που ενέπνευσαν τους animators του εξωτερικού ήταν αυτό του Νάρκισσου και της Ηχούς. Στα 1987 βρίσκουμε μία anime παραγωγή, "ξερή", limited animation ίσως σε υπερβολικό βαθμό. Μένει πάντως αρκετά κοντά στον βασικό κορμό του μύθου - ο οποίος έχει επίσης παραλλαγές - αν και προσθέτει την Ήρα ως αυτή που προκαλεί την αλαλία της Ηχούς.

Στα 2009 βρίσκουμε το πρώτο δείγμα μίας δουλειάς που βρίσκεται ακόμα στην δημιουργία της, με paper puppets - πολύ κοντά στην cut out τεχνική - που πραγματεύεται άλλη παραλλαγή του μύθου. Δείχνει ενδιαφέρον, έχει γυριστεί με παραδοσιακό τρόπο και περιμένω να δω το τελικό έργο.

Ένας άλλος μύθος που προκάλεσε το ενδιαφέρον, είναι αυτός της Ψυχής και του έρωτα. H Alison Re Vere (η οποία συμμετείχε και στην δημιουργία του Yellow Submarine) μας άφησε μία ταινία με καλλιτεχνική δύναμη στα 1994. Η δημιουργός στηρίχτηκε στις Μεταμορφώσεις του Ρωμαίου Απουλήιου. Η ομορφιά της Ψυχής ξεπέρασε και την φήμη αυτής της Αφροδίτης ανάμεσα στους ανθρώπους, προκαλώντας την οργή της θεάς, η οποία έστειλε τον γιο της, τον Έρωτα, να δώσει ένα μάθημα στην θνη΄τη, αλλά η έκβαση δεν ήταν αυτή που η Αφροδίτη περίμενε. Σας δίνω τον σύνδεσμο για το πρώτο μέρος και από εκεί μπορείτε εύκολα να βρείτε τα άλλα δύο μέρη.

O μύθος του Περσέα απασχόλησε τα σοβιετικά στούντιο στα 1973. Πάλι, βέβαια, με παραλλαγές στον μύθο (π.χ. η Αθηνά δεν φαίνεται κάπου, οι Γραίες είναι πιό ευγενικές από ό,τι περιγράφεται στον πυρήνα των διάφορων εκδοχών του μύθου κ.α.), ενώ κάποιες από αυτές τις διαφοροποιήσεις γίνονται για ηθικοπλαστικούς λόγους (π.χ. οι Γραίες είναι ευγενικές και ο ήρωας, ο νέος, συνεκδοχικά τα παιδιά πρέπει να είναι ευγενικά με τους γέρους, ακόμα και όταν έχουν τις παραξενιές τους), αλλά ο βασικός πυρήνας παραμένεις πιστός στην μυθολογική παράδοση (ακόμα και η Μέδουσα τοποθετείται σκηνικά μάλλον στην χώρα των Υπερβορίων). Από την άλλη, σε κάποια σημεία δίνεται και ένα κοινωνικό-πολιτικό μήνυμα σε σχέση με την εξουσία. Τέλος, όπως διάβασα σε ένα ιστολόγιο ενός Αμερικανού, νομίζω, είναι η μόνη ταινία -κινουμένου σχεδίου ή "ζωντανής" ταινίας - που παρουσιάζει την Ανδρομέδα ως αυτή που ήταν, μία μαύρη Αιθιοπή, όπως μαρτυρά και το όνομα της Αιθιοπίας δηλαδή, και όχι ως λευκή. Τεχνικά, χρησιμοποιείται η παραλλαγή του rotoscoping που χρησιμοποιούσαν οι σοβιετικοί, γνωστή ως "εκλαίρ" και - προσωπική μου αίσθηση είναι - δεν έχει την αληθοφάνεια της αμερικάνικης σκηνής ή είναι πιό θεατρική. Επίσης, νομίζω ότι στην σκηνή της μάχης με την Μέδουσα, στα κύματα της θάλασσας φαίνεται πως οι δημιουργοί  έχουν μελετήσει τα σχέδια του Hokusai.

Με τον μύθο αυτό, ασχολήθηκε και η Patricia Satjawatcharaphong. Χρησιμοποιεί μία δική της παραλλαγή του μύθου, όπως αυτός είχε εξελιχτεί στα ελληνικά χρόνια περισσότερο, με έμφαση στα συναισθήματα της Γοργούς.

Ο μύθος του Ορφέα και της Ευρυδίκης, παραμένει ένας μύθος που εμπνέει ιστορίες για το "σήμερα", ιστορίες αγάπης (αν το καλοδούμε το όλο ζήτημα της μυθολογίας, φαίνεται πως οι ιστορίες που εμπεριέχουν ερωτικό θέμα στον πυρήνα τους, περισσότερο έλκουν τους δυτικούς καλλιτέχνες, ενώ το ηρωικό στοιχείο κυρίως τους σοβιετικούς). O Luke Jurevicius έγραψε, τραγούδησε και έφτιαξε το βίντεο του κομματιού που είναι μεταφορά του μύθου στην σύγχρονη εποχή (η μόνη διαφοροποίηση είναι αυτή).

   Στα 1974 η  Soyuzmultfilm παρουσίασε τον Προμηθέα της. ΧΑξιοποίήθηκε μάι παραλλαγή του μύθου, σύμφωνα με την οποία ο Προμηθέας έκλεψε την φωτιά από τον φίλο του τον Ήφαιστο. Η ταινία αναφέρεται στο πώς η τεχνολογία και η γνώση βοηθά στην ανάπτυξη του ανθρώπου και πώς μία καταπιεστική εξουσία - υπονοείται η καπιταλιστική εξουσία - θέλει να περιορίσει την γνώση και την πρόοδο της πλειοψηφίας των ανθρώπων, χρησιμοποιώντας τα διάφορα όργανά της (δεν φαίνεται πουθενά άμεσα η ίδια, παρά όταν τα πράγματα γίνονται "ανεξέλεγκτα"). Κάπου βέβαια εμπλέκεται και ο μύθος (βασικά, το γεγονός, το οποίο έχει γίνει μύθος σε πολλούς λαούς, ώστε να "εξηγηθεί" και να διασωθεί η μνήμη του) του κατακλυσμού. Ο δε Προμηθέας ακολουθεί αδιαμαρτύρητα την "μοίρα" του.

H ίδια μονάδα στα 1971 μας έδωσε τον Μύθος των Αργοναυτών. Προσπαθεί να μείνει κοντά στα .όσα περιγράφονται στον μύθο, αλλά νομίζω ότι, καθώς αναγκάζεται να περιγράψει σύντομα μερικά από όσα έγιναν, τελικά ίσως χάνει, καθώς αφήνει απέξω π.χ. την ιστορία του Φινέα, την εξιλέωση της Μήδειας και του Ιάσονα κ.α..

O Τάλως, σύμφωνα με μία εκδοχή του μύθου, ήταν ο Χάλκινος ιπτάμενος φρουρός της Κρήτης και συνδέεται και με τον μύθο των Αργοναυτών. Όταν αυτοί έφτασαν μετά από άλλες περιπέτειες στην Κρήτη, ο Τάλως θέλησε να του εξοντώσει. Η Μήδεια τελικά τον έπεισε να "λύσει" τον αστράγαλό του  και τελικά "πέθανε" (αν και "ρομπότ"). Στο κλιπ που είναι από την live action ταινία του 1963, βλέπουμε ένα τμήμα του μύθου αυτού.Ο Τάλως στην ταινία είναι δημιούργημα του Ray Harryhausen (King Kong κ.ά.). Δεν είναι παραδοσιακό κινούμενο σχέδιο, αλλά είναι animation.

Βέβαια, μπορεί κάποιος να πάρει ένα σοβαρό μυθολογικό θέμα και να βγάλει μία κωμωδία παραλλάσσοντάς το (έως και κάνοντάς το αγνώριστο) και αυτό δεν είναι φυσικά μομφή, σε μία τέτοια περίπτωση. Σε αρκετές περιπτώσεις, λοιπόν, η ελληνική μυθολογία στάθηκε αφορμή για κωμικά καρτούν.
Σε αυτό που ακολουθεί, με τίτλο Greek Mirthology (Paramount, 1954) (τίτλος που παραπέμπει σε κωμικό χαρακτήρα της ιστορίας άμεσα) ο Ποπάυ αναπαριστά - ποιόν άλλον; - τον Ηρακλή και μας μαθαίνει ...πώς ξεκίνησε η ιστορία με το σπανάκι!

Στο φρέσκο Mitologia της Rafita Films, βλέπουμε την ..."πραγματική" ιστορία πίσω από την δημιουργία όλων των μυθολογιών τεράτων!

Και τί γίνεται στην περίπτωση που ένας - μάλλον ιταλικής καταγωγής - κένταυρος που θέλει απεγνωσμένα να πετάξει σαν θεός, αναλάβει να διορθώσει τα ιπτάμενα πέδιλα του Ερμή; το στούντιο Van Beuren έδωσε την απάντηση ήδη από το 1936.

Ούτε ο Οιδίποδας με την τραγική του ιστορία δεν ξεφεύγει από την διακωμώδηση. To esma με το Oedipe αποδεικνύει ότι υπάρχουν διάφορα συμπλέγματα εκτός του κλασσικού οιδιπόδειου...αλλά και η δυνατότητα επιλογής ζωής επίσης. Η παραγωγή είναι του 2009.

Από την ίδια σχολή, έναν χρόνο μετά έχουμε την Mytho Logique. Ένας σάτυρος με τον οποίον είναι ερωτευμένη η Bibiche - κάτι μάλλον μεταξύ μεταξύ νύμφης και νεράιδας - έχει μάλλον ρηχή φαντασία και έντονη την λογική (πολύ έντονη, για ένα μυθολογικό πλάσμα...). Και η φαντασία προϋποθέτει κάπου και το ψέμα. Και αυτό πρέπει να μάθει ο σάτυρος. Θα του βγει σε καλό;

Ίσως το πιό γνωστό διεθνώς κινούμενο σχέδιο που αναφέρεται στην Ελλάδα είναι το Βελγικό Een griekse tragedie (A Greek Tragedy στα αγγλικά) της Nicole van Goethem, με την ιστορία τριών γυναικείων κιόνων-αγαλμάτων (κάτι σαν τις Καρυάτιδες) που πασχίζουν να κρατήσουν όρθια τα απομεινάρια ενός αρχαίου οικοδομήματος. Πήρε το Oscar μικρού μήκους animation στα 1987 (η παραγωγή είναι του 1985).

   Σε ό,τι αφορά τώρα αναφορές στην νεώτερη και σύγχρονη Ελλάδα: στην πάρα πολύ ωραία εφετινή παραγωγή Zarafa των Bezancon και Lie υπάρχει μία μεγάλη σεκάνς με την παρουσία της πιό γνωστής, ίσως, Ελληνίδας ηρωίδας της επανάστασης του 1821, της Λασκαρίνας Μπουμπουλίνας. Μόνο που την παρουσιάζει σαν καπετάνισσα σε πειρατικό, ενώ  έτρεφε - δικαιολογημένα - μεγάλο μίσος η ίδια για τους πειρατές. Επιπλέον, ακούγεται αρκετές φορές η πιό γνωστή στο εξωτερικό ελληνική λέξη. Ακολουθεί ένα απόσπασμα με την συνάντηση του κεντρικού ήρωα με την Μπουμπουλίνα και το "πλήρωμά" της.

H οικονομικοκοινωνική κρίση που επηρέασε και την Ελλάδα, έχει γίνει αντικείμενο αρκετών animators. Π.χ., στο παράδειγμα που δίνω, έχει γίνει οπτικοποίηση άρθρου για την κρίση. Δεν εξετάζω αν συμφωνώ ή διαφωνώ με την ανάλυση (προσωπικά, διαφωνώ με πάρα πολλά από τα αναφερόμενα). Απλά, δίνω το αντικείμενο.

Το Oktapodi (γαλλική παραγωγή του 2007) εκτυλίσσεται σε ένα ελληνικό νησί, καλοκαίρι. Αφορά στην ιστορία αγάπης και αυτοθυσίας ενός χταποδιού για την αγαπημένη του. Προτάθηκε για Oscar μικρού μήκους to 2009, ενώ κέρδισε πολλά άλλα σημαντικά διεθνή βραβεία. 

Κλείνω την αναφορά με μία ταινία που περιμένουμε. Είναι το Them Greeks και είναι η ιστορία ενός φιλήσυχου τύπου, του Νόρμαν, o οποίος βρίσκεται αντιμέτωπος με την ελληνική ταβέρνα και την φασαρία που προκαλούν οι Έλληνες με το γλέντι τους. Ίσως να έχουμε πολλά στερεότυπα, αλλά θα δείξει. Η παραγωγή είναι της Durga και της Red Giant Studios, το animation γίνεται από animators από όλον τον κόσμο - το διαδίκτυο παίζει σημαντικό ρόλο στην παραγωγή αυτή - και, παρότι υπάρχει ήδη αρκετά μεγάλη καθυστέρηση, οι δημιουργοί λένε ότι τα πράγματα αρχίζουν να τρέχουν. Η ταινία θα είναι τρισδιάστατο animation. Ακολουθεί ένα δείγμα, από την idiegogo καμπάνια των συντελεστών.

Το πρώτο δοκιμαστικό για το "Ερνέστο και Ταρούν".

   Ξεκίνησα την δουλειά επάνω στην μικρού μήκους "Ερνέστο και Ταρούν", την οποία ελπίζω να τελειώσω σε έναν χρόνο από τώρα.
   Το πρώτο δοκιμαστικό αφορά στον Ερνέστο και σκοπός ήταν να δω προβλήματα τεχνικά, αλλά και το πώς  λειτουργεί το Toon Boom Studio σε σχέση με το παραδοσιακό κινούμενο σχέδιο.
   Αφού, λοιπόν, ολοκλήρωσα την διαδικασία των σκίτσων και στο σκανάρισμά τους, προχώρησα στην σύνθεση με πρόγραμμα επεξεργασίας φωτογραφίας. Εννοώ, ότι δούλεψα το κάθε σχέδιο, με μόνη εξαίρεση το πρώτο του δοκιμαστικού, σε επίπεδα (άλλο για το σώμα, άλλο για το κεφάλι, τα μάτια, το ανοιγόκλεισμά τους, την κίνηση του χεριού, την στροφή του κεφαλιού) και τα συνέθεσα ώστε να έχω ένα ολοκληρωμένο σκίτσο για κάθε καρέ (δούλεψα το δοκιμαστικό σε 12 καρέ ανά δευτερόλεπτο).
   Πρώτα, έκανα το paper test, το δοκιμαστικό στα καθαρά σχέδια (όχι στα σχέδιο με μολύβι, δηλαδή δεν είναι "αυθεντικό" paper test) εισάγοντας απλά τις εικόνες στο Toon Boom Studio. Εκεί διαπίστωσα πως είναι τελικά σημαντικό το πρόβλημα της σταθεροποίησης του χαρτιού στις peg bars, περισσότερο από όσο πίστευα. Αυτό φαίνεται και στα δοκιμαστικά, παρότι στο πρόγραμμα έκανα μερικές χειροκίνητες διορθώσεις, μετακινώντας τα αρχεία εικόνας που είχαν πρόβλημα. Εν τούτοις, είναι ένα σοβαρό πρόβλημα που πρέπει ν α βάλω εμπρός να διορθώσω (και με αυτό εννοώ την αγορά όποτε μπορέσω ενός διακορευτή για animation. προσωρινά θα το λύσω με την βοήθεια άλλων animators).
   Το επόμενο βήμα ήταν να κάνω εκ νέου εισαγωγή των αρχείων στο πρόγραμμα, αλλά αυτή την φορά μετατρέποντάς τα σε αρχεία vector (και έτσι επεξεργάσιμα). Κινηματογράφησα και αυτό το στάδιο και πέρασα στο επόμενο, στον χρωματισμό των vector αρχείων. Παρότι το Toon Boom υποστηρίζει πλήρως το παραδοσιακό κινούμενο σχέδιο και ουσιαστικά σε προτρέπει να ασχοληθείς με αυτό με έναν πιό εκσυγχρονισμένο τρόπο, εν τούτοις, παρέχει και κάποιες διευκολύνσεις, όπως τον χρωματισμό όμοιων ζωνών σε διαφορετικά καρέ. Δηλαδή, Δεν χρειάστηκε να ζωγραφίζω σε κάθε καρέ χωριστά το παντελόνι του Ερνέστο, αλλά με τις λειτουργίες του προγράμματος (που αναγνωρίζει περιοχή χρώματος), γλίτωσα αρκετόν χρόνο.
   Η πιό χρονοβόρα διαδικασία ήταν αυτή της σκίασης. Νομίζω, μάλιστα, ότι λιγότερο χρονοβόρα θα ήταν η διαδικασία αυτή αν την πραγματοποιούσα με το χέρι και κάνοντας την σκίαση χωριστά σε κάθε καρέ (εκτός από αυτά που είχαν κοινή βάση ένα σκίτσο) και χωρίς να είναι δυνατό να βλέπει κάποιος τις σκιάσεις στο προηγούμενο σκίτσο, αν δεν είναι πολύ έντονες (όπως στην περίπτωση του δικού μου τεστ δηλαδή). Όμως, να πω ότι αυτό το πρόβλημα αφορά στην δημιουργία ταινίας πλήρως παραδοσιακού animation. Στην περίπτωση π.χ. του tradigital animation, τέτοιο πρόβλημα δεν υφίσταται, παρότι πάλι η κίνηση ελέγχεται καρέ-καρέ, καθώς εκεί η διαδικασία που ακολουθείται κυρίως είναι ο διπλασιασμό/αναπαραγωγή (duplicate - όχι copy-paste) από το ένα καρέ στο άλλο με όλα τα στοιχεία του σχεδίου. Επιπλέον, έστω και τυχαία παράγεται ένα παιχνίδισμα των σκιάσεων, που δίνει ένα πιό "αφελές" ύφος στο καρτούν, κάτι που ανάλογα με την περίπτωση μπορεί να λειτουργήσει και θετικά για μία ταινία.
   Από και έπειτα, δεν απέφυγα κάποια σχεδιαστικά λάθη (π.χ. κάποια στιγμή "χάνονται" κάποιες τρίχες  από το κεφάλι του Ερνέστο, κατά την στροφή του κεφαλιού όταν χαιρετά), αλλά ήθελα κυρίως να δω πάλι τις τεχνικές δυσκολίες και τα χαρακτηριστικά του προγράμματος με το οποίο θα δουλέψω αυτή την ταινία.
   Ακολουθεί το βίντεο με το δοκιμαστικό.